Chapter VII: Auðun

Maðr hēt Auðun, Vest-firzkr at kyni ok fē-lītill; hann fōr utan vestr þar ī fjǫrðum með um-rāði Þorsteins bōnda gōðs, ok Þōris stȳri-manns, er þar hafði þegit vist of vetrinn með Þorsteini. Auðun var ok þar, ok starfaði fyrir honum Þōri, ok þā þessi laun af honum--utan-fęrðina ok hans um-sjā. Hann Auðun lagði mestan hluta fjār þess er var fyrir mōður sīna, āðr hann stigi ā skip, ok var kveðit ā þriggja vetra bjǫrg. Ok nū fara þeir utan heðan, ok fęrsk þeim vel, ok var Auðun of vetrinn ęptir með Þōri stȳrimanni; hann ātti bū ā Mœri. Ok um sumarit ęptir fara þeir ūt til Grœn-lands, ok eru þar of vetrinn. Þess er við getit at Auðun kaupir þar bjarn-dȳri eitt, gǫ̈rsimi mikla, ok gaf þar fyrir alla eigu sīna. Ok nū of sumarit ęptir þā fara þeir aptr til Noregs, ok verða vel reið-fara; hęfir Auðun dȳr sitt með sēr, ok ætlar nū at fara suðr til Danmęrkr ā fund Sveins konungs, ok gefa honum dȳrit. Ok er hann kom suðr ī landit, þar sem konungr var fyrir, þā gęngr hann upp af [*] skipi, ok leiðir ęptir sēr dȳrit, ok leigir sēr hęr-bęrgi. Haraldi konungi var sagt brātt at þar var komit bjarndȳri, gǫ̈rsimi mikil, 'ok ā Īs-lęnzkr maðr.' Konungr sęndir þegar męnn ęptir honum, ok er Auðun kom fyrir konung, kvęðr hann konung vel; konungr tōk vel kvęðju hans, ok spurði sīðan: 'āttu gǫ̈rsimi mikla ī bjarndȳri?' Hann svarar, ok kvezk eiga dȳrit eitthvęrt. Konungr mælti: 'villtu sęlja oss dȳrit við slīku verði sem þū keyptir?' Hann svarar: 'eigi vil ek þat, herra!' 'Villtu þā,' sęgir konungr, 'at ek gefa þēr tvau [*] verð slīk, ok mun þat rēttara, ef þū hęfir þar við gefit alla þīna eigu.' 'Eigi vil ek þat, herra!' sęgir hann. Konungr mælti: 'villtu gefa mēr þā?' Hann svarar: 'eigi, herra!' Konungr mælti: 'hvat villtu þā af gǫ̈ra?' Hann svarar: 'fara,' sęgir hann, 'til Danmęrkr, ok gefa Sveini konungi.' Haraldr konungr sęgir: 'hvārt er, at þū ert maðr svā ūvitr at þū hęfir eigi heyrt ūfrið þann er ī milli er landa þessa, eða ætlar þū giptu þīna svā mikla, at þū munir þar komask með gǫ̈rsimar, er aðrir fā eigi komizk klakk-laust, þō at nauð-syn eigi til?' Auðun svarar: 'herra! þat er ā yðru valdi, en engu jātum vēr ǫðru en þessu er vēr hǫfum āðr ætlat.' Þā mælti konungr: 'hvī mun eigi þat til, at þū farir leið þīna, sem þū vill, ok kom þā til mīn, er þū fęrr aptr, ok sęg mēr, hvęrsu Sveinn konungr launar þēr dȳrit, ok kann þat vera, at þū sēr gæfu-maðr.' 'Þvī heit ek þēr,' sagði Auðun.

Hann fęrr nū sīðan suðr með landi, ok ī Vīk austr, ok þā til Danmęrkr; ok er þā uppi hvęrr pęnningr fjārins, ok verðr hann þā biðja matar bæði fyrir sik ok fyrir dȳrit. Hann kömr ā fund ār-manns Sveins konungs, þess er Āki hēt, ok bað hann vista nakkvarra bæði fyrir sik ok fyrir dȳrit: 'ek ætla,' sęgir hann, 'at gefa Sveini konungi dȳrit.' Āki lēzk sęlja mundu honum vistir, ef hann vildi. Auðun kvezk ekki til hafa fyrir at gefa; 'en ek vilda þō,' sęgir hann, 'at þetta kvæmisk til leiðar at ek mætta dȳrit fœra konungi.' 'Ek mun fā þēr vistir, sem it þurfið til konungs fundar; en þar ī mōti vil ek eiga hālft dȳrit, ok māttu ā þat līta, at dȳrit mun deyja fyrir þēr, þars it þurfuð vistir miklar, en fē sē farit, ok er būit við at þū hafir þā ekki dȳrsins.' Ok [*] er hann lītr ā þetta, sȳnisk honum nakkvat ęptir sem [*] ārmaðrinn mælti fyrir honum, ok sættask þeir ā þetta, at hann sęlr Āka hālft dȳrit, ok skal konungr sīðan meta alt saman. Skulu þeir fara bāðir nū ā fund konungs; ok svā gǫ̈ra þeir: fara nū bāðir ā fund konungs, ok stōðu fyrir borðinu. Konungr īhugāði, hvęrr þessi maðr myndi vera, er hann kęndi eigi, ok mælti sīðan til Auðunar: 'hvęrr er-tu?' sęgir hann. Hann svarar: 'ek em Īslęnzkr maðr, herra,' sęgir hann, 'ok kominn nū utan af Grœnlandi, ok nū [*] af Noregi, ok ætlaða-k at fœra yðr bjarndȳri þetta; keypta-k þat með allri eigu minni, ok nū er þō ā orðit mikit fyrir mēr; ek ā nū hālft eitt dȳrit,' ok sęgir konungi sīðan, hvęrsu farit hafði með þeim Āka ārmanni hans. Konungr mælti: 'er þat satt, Āki, er hann sęgir?' 'Satt er þat,' sęgir hann. Konungr mælti: 'ok þōtti þēr þat til liggja, þar sem ek sętta-k þik mikinn mann, at hępta þat eða tālma er maðr gǫ̈rðisk til at fœra mēr gǫ̈rsimi, ok gaf fyrir alla eign, ok sā þat Haraldr konungr at rāði at lāta hann fara ī friði, ok er hann vārr ūvinr? Hygg þū at þā, hvē sannligt þat var þinnar handar, ok þat væri makligt, at þū værir drepinn; en ek mun nū eigi þat gǫ̈ra, en braut skaltu fara þegar ōr landinu, ok koma aldri aptr sīðan mēr ī aug-sȳn! En þēr, Auðun! kann ek slīka þǫkk, sem þū gefir mēr alt dȳrit, ok ver hēr með mēr.' Þat þękkisk hann, ok er með Sveini konungi um hrīð.

Ok er liðu nakkvarir stundir, þā mælti Auðun við konung: 'braut fȳsir mik nū, herra!' Konungr svarar hęldr seint: 'hvat villtu þā,' sęgir hann, 'ef þū vill eigi með oss vera?' Hann sęgir: 'suðr vil ek ganga.' 'Ef þū vildir eigi svā gott rāð taka,' sęgir konungr, 'þā myndi mēr fyrir þykkja ī, er þū fȳsisk ī braut'; ok nū gaf konungr honum silfr mjǫk mikit, ok fōr hann suðr sīðan með Rūm-fęrlum, ok skipaði konungr til um fęrð hans, bað hann koma til sīn, er kvæmi aptr. Nū fōr hann fęrðar sinnar, unz hann kömr suðr ī Rōma-borg. Ok er hann hęfir þar dvalizk, sem hann tīðir, þā fęrr hann aptr; tękr þā sōtt mikla, gǫ̈rir hann þā ākafliga magran; gęngr þā upp alt fēit þat, er konungr hafði gefit honum til fęrðarinnar; tękr sīðan upp staf-karls stīg, ok biðr sēr matar. Hann er þā kollōttr ok hęldr ū-sælligr; hann kömr aptr ī Danmörk at pāskum, þangat sem konungr er þā staddr; en ei þorði hann at lāta sjā sik; ok var ī kirkju- skoti, ok ætlaði þā til fundar við konung, er hann gengi til kirkju um kveldit; ok nū er hann sā konunginn ok hirðina fagrliga būna, þā þorði hann eigi at lāta sjā sik. Ok er konungr gekk til drykkju ī hǫllina, þā mataðisk Auðun ūti, sem siðr er til Rūmfęrla, meðan þeir hafa eigi kastat staf ok skreppu. Ok nū of aptaninn, er konungr gekk til kveld- sǫngs, ætlaði Auðun at hitta hann, ok svā mikit sem honum þōtti fyrr fyrir, jōk nū miklu ā, er þeir vāru druknir hirðmęnninir; ok er þeir gengu inn aptr, þā þękði konungr mann, ok þōttisk finna at eigi hafði frama til at ganga fram at hitta hann. Ok nū er hirðin gekk inn, þā veik konungr ūt, ok mælti: 'gangi sā nū fram, er mik vill finna; mik grunar at sā muni vera maðrinn.' Þā gekk Auðun fram, ok fell til fōta konungi, ok varla kęndi konungr hann; ok þegar er konungr veit, hvęrr hann er, tōk konungr ī hǫnd honum Auðuni, ok bað hann vel kominn, 'ok hęfir þū mikit skipazk,' segir hann, 'sīðan vit sāmk'; leiðir hann ęptir sēr inn, ok er hirðin sā hann, hlōgu þeir at honum; en konungr sagði: 'eigi þurfu þēr at honum at hlæja, þvī at bętr hęfir hann sēt fyr sinni sāl hęldr en ēr.' Þā lēt konungr gǫ̈ra [*] honum laug, ok gaf honum sīðan hlæði, ok er hann nū með honum. Þat er nū sagt einhvęrju sinni of vārit at konungr bȳðr Auðuni at vera með sēr ā-lęngðar, ok kvezk myndu gǫ̈ra hann skutil-svein sinn, ok lęggja til hans gōða virðing. Auðun sęgir: 'Guð þakki yðr, herra! sōma þann allan er þēr vilið til mīn lęggja; en hitt er mēr ī skapi at fara ūt til Īslands.' Konungr sęgir: 'þetta sȳnisk mēr undarliga kosit.' Auðun mælti: 'eigi mā ek þat vita, herra!' sęgir hann, 'at ek hafa hēr mikinn sōma með yðr, en mōðir mīn [*] troði stafkarls stīg ūt ā Īslandi; þvī at nū er lokit bjǫrg þeiri er ek lagða til, āðr ek fœra af Īslandi.' Konungr svarar: 'vel er mælt,' sęgir hann, 'ok mannliga, ok muntu verða giptu-maðr; þessi einn var svā hlutrinn, at mēr myndi eigi [*] mis-līka at þū fœrir ī braut heðan; ok ver nū með mēr þar til er skip būask.' Hann gǫ̈rir svā.

Einn dag, er ā leið vārit, gekk Sveinn konungr ofan ā bryggjur, ok vāru męnn þā at, at būa skip til ȳmissa landa, ī austr-veg eða Sax-land, til Svīþjōðar eða Noregs. Þā koma þeir Auðun at einu skipi fǫgru, ok vāru męnn at, at būa skipit. Þā spurði konungr: 'hvęrsu līzk þēr, Auðun! ā þetta skip?' Hann svarar: 'vel, herra!' Konungr mælti: 'þetta skip vil ek þēr gefa, ok launa bjarndȳrit.' Hann þakkaði gjǫfina ęptir sinni kunnustu; ok er leið stund, ok skipit var albūit, þā mælti Sveinn konungr við Auðun: 'þō villtu nū ā braut, þā mun ek nū ekki lętja þik, en þat hęfi ek spurt, at ilt er til hafna fyrir landi yðru, ok eru vīða öræfi ok hætt skipum; nū brȳtr þū, ok tȳnir skipinu ok fēnu; lītt sēr þat þā ā, at þū hafir fundit Svein konung, ok gefit honum gǫ̈rsimi.' Sīðan sęldi konungr honum leðr-hosu fulla af silfri, 'ok ertu þā ęnn eigi fē-lauss með ǫllu, þōtt þū brjōtir skipit, ef þū fær haldit þessu. Verða mā svā ęnn,' sęgir konungr, 'at þū tȳnir þessu fē; lītt nȳtr þū þā þess, er þū fannt Svein konung, ok gaft honum gǫ̈rsimi.' Sīðan drō konungr hring af hęndi sēr, ok gaf Auðuni, ok mælti: 'þō at svā illa verði, at þū brjōtir skipit ok tȳnir fēnu, eigi ertu fēlauss, ef þū kömsk ā land, þvī at margir męnn hafa gull ā sēr ī skips-brotum, ok sēr þā at þū hęfir fundit Svein konung, ef þū hęldr hringinum; en þat vil ek rāða þēr,' sęgir hann, 'at þū gefir eigi hringinn, nema þū þykkisk eiga svā mikit gott at launa nǫkkurum gǫfgum manni, þā gef þeim hringinn, þvī at tignum mǫnnum sōmir at þiggja, ok far nū heill!'

Sīðan lætr hann ī haf, ok kömr ī Noreg, ok lætr flytja upp varnað sinn, ok þurfti nū meira við þat en fyrr, er hann var ī Noregi. Hann fęrr nū sīðan ā fund Haralds konungs, ok vill ęfna þat er hann hēt honum, āðr hann fōr til Danmęrkr, ok kvęðr konung vel. Haraldr konungr tōk vel kvęðju hans, ok 'sęzk niðr,' sęgir hann, 'ok drekk hēr með oss'; ok svā gǫ̈rir hann. Þā spurði Haraldr kon- ungr: 'hvęrju launaði Sveinn konungr þēr dȳrit?' Auðun svarar: 'þvī, herra! at hann þā at mēr.' Konungr sagði: 'launat mynda ek þēr þvī hafa; hvęrju launaði hann ęnn?' Auðun svarar: 'gaf hann mēr silfr til suðr-gǫngu.' Þā sęgir Haraldr konungr: 'mǫrgum mǫnnum gefr Sveinn konungr silfr til suðrgǫngu eða annarra hluta, þōtt ekki fœri honum gǫ̈rsimar; hvat er ęnn fleira?' 'Hann bauð mēr,' sęgir Auðun, 'at görask skutilsveinn hans, ok mikinn sōma til mīn at lęggja.' 'Vel var þat mælt,' sęgir konungr, 'ok launa, myndi hann ęnn fleira.' Auðun sagði: 'gaf hann mēr knǫrr með farmi þeim er hingat er bęzt varit ī Noreg.' Þat var stōr-mannligt,' sęgir konungr, 'en launat mynda ek þēr þvī hafa. Launaði hann þvī fleira?' Auðun svaraði: 'gaf hann mēr leðrhosu fulla af silfri, ok kvað mik þā eigi fēlausan, ef ek helda þvī, þō at skip mitt bryti við Īsland.' Konungr sagði: 'þat var ā-gætliga gǫ̈rt, ok þat mynda ek ekki gǫ̈rt hafa; lauss mynda ek þykkjask, ef ek gæfa þer skipit; hvārt launaði hann fleira?' 'Svā var vīst, herra!' sęgir Auðun, 'at hann launaði: hann gaf mēr hring þenna er ek hęfi ā hęndi, ok kvað svā mega at berask, at ek tȳnda fēnu ǫllu, ok sagði mik þā eigi fēlausan, ef ek ætta hringinn, ok bað mik eigi lōga, nema ek ætta nǫkkurum tignum manni svā gott at launa, at ek vilda gefa; en nū hęfi ek þann fundit, þvī at þū āttir kost at taka hvārttvęggja frā mēr, dȳrit ok svā līf mitt, en þū lēzt mik fara þangat ī friði, sem aðrir nāðu eigi.' Konungr tōk við gjǫfinni með blīðu, ok gaf Auðuni ī mōti gōðar gjafir, āðr en þeir skilðisk. Auðun varði fēnu til Īslands-fęrðar ok fōr ūt þegar um sumarit til Īslands, ok þōtti vera inn mesti gæfumaðr.

VII. ÞRYMS-KVIÐA

1. Vreiðr var þā Ving-þōrr, er hann vaknaði,
ok sīns hamars of saknaði:
skęgg nam at hrista, skǫr nam at dȳja,
rēð Jarðar burr um at þreifask.

2. Ok hann þat orða alls fyrst of kvað:
'heyr-ðu nū, Loki! hvat ek nū mæli,
er engi veit jarðar hvęrgi [*]
nē upp-himins: āss er stolinn hamri!'

3. Gengu þeir fagra Freyju tūna, [*]
ok hann þat orða alls fyrst of kvað:
'muntu mēr, Freyja! fjaðr-hams ljā,
ef ek minn hamar mætta-k hitta?'

Freyja kvað:

4. Þō munda-k gefa þēr, þōtt ōr gulli væri,
ok-þō sęlja at væri ōr silfri.' [*]

5. Flō þā Loki, fjaðrhamr dunði,
unz fyr utan kom āsa garða,
ok fyr innan kom jǫtna heima.

6. Þrymr sat ā haugi, þursa drōttinn,
greyjum sīnum gull-bǫnd snöri
ok mǫrum sīnum mǫn jafnaði.

Þrymr kvað:

7. 'Hvat er með āsum? hvat er með ālfum?
hvī er-tu einn kominn ī Jǫtunheima?'

Loki kvað:

'Ilt er með āsum, ilt er með ālfum;
hęfir þū Hlō-riða hamar of fōlginn?'

Þrymr kvað:

8. 'Ek hęfi Hlōriða hamar of fōlginn
ātta rǫstum fyr jǫrð neðan;
hann engi maðr aptr of heimtir,
nema fœri mēr Freyju at kvān.' [*]

9. Flō þā Loki, fjaðrhamr dunði,
unz fyr utan kom jǫtna heima
ok fyr innan kom āsa garða;
mœtti hann Þōr miðra garða,
ok hann þat orða alls fyrst of kvað:

10. 'Hęfir þū örindi sem ęrfiði?
sęg-ðu ā lopti lǫng tīðindi:
opt sitjanda sǫgur of fallask,
ok liggjandi lygi of bęllir.'

Loki kvað:

11. 'Hęfi-k ęrfiði ok örindi:
Þrymr hęfir þinn hamar, þursa drōttinn;
hann engi maðr aptr of heimtir,
nema honum fœri Freyju at kvān.'

12. Ganga þeir fagra Freyju at hitta,
ok hann þat orða alls fyrst of kvað:
'bitt-u þik, Freyja, brūðar līni!
vit skulum aka tvau ī Jǫtunheima.'

13. Vreið varð þā Freyja ok fnāsaði,
allr āsa salr undir bifðisk,
stǫkk þat it mikla męn Brīsinga:
'mik veizt-u verða ver-gjarnasta,
ef ek ęk með þēr ī Jǫtunheima.'

14. Sęnn vāru æsir allir ā þingi
ok āsynjur allar ā māli,
ok of þat rēðu rīkir tīvar,
hvē þeir Hlōriða hamar of sœtti.

15. Þā kvað þat Heimdallr, hvītastr āsa
(vissi hann vel fram, sem vanir aðrir):
'bindum vēr Þōr þā brūðar līni,
hafi hann it mikla męn Brīsinga!

16. Lātum und honum hrynja lukla
ok kvenn-vāðir of knē falla,
en ā brjōsti breiða steina,
ok hagliga of hǫfuð typpum!'

17. Þā kvað þat Þōrr, þrūðugr āss:
'mik munu æsir argan kalla,
ef ek bindask læt brūðar līni.'

18. Þā kvað þat Loki, Laufeyjar sonr:
'þęgi þū [nū], Þōrr! þeira orða;
þegar munu jǫtnar Āsgarð būa,
nema þū þinn hamar þēr of heimtir.'

19. Bundu þeir Þōr þā brūðar līni
ok inu mikla męni Brīsinga.

20. Lētu und honum hrynja lukla
ok kvenn-vāðir of knē falla,
en ā brjōsti breiða steina,
ok hagliga of hǫfuð typðu.

21. Þā kvað þat Loki, Laufeyjar sonr:
'mun ek ok með þēr ambātt vera,
vit skulum aka tvær ī Jǫtunheima.'

22. Sęnn vāru hafrar heim of reknir,
skyndir at skǫklum, skyldu vel ręnna:
bjǫrg brotnuðu, brann jǫrð loga,
ōk Ōðins sonr ī Jǫtunheima.

23. Þā kvað þat Þrymr, þursa drōttinn:
'standið upp, jǫtnar! ok strāið bękki!
nū fœra mēr Freyju at kvān,
Njarðar dōttur, ōr Nōa-tūnum.

24. Ganga hēr at garði gull-hyrndar kȳr,
öxn al-svartir jǫtni at gamni;
fjǫlð ā ek meiðma, fjǫlð ā ek męnja,
einnar mēr Freyju āvant þykkir.'

25. Var þar at kveldi of komit snimma,
ok fyr jǫtna ǫl fram borit;
einn āt oxa, ātta laxa,
krāsir allar, þær er konur skyldu,
drakk Sifjar verr sāld þrjū mjaðar.

26. Þā kvað þat Þrymr, þursa drōttinn:
'hvar sāttu brūðir bīta hvassara?
sāk-a-k brūðir bīta breiðara,
nē inn meira mjǫð mey of drekka.'

27. Sat in al-snotra ambātt fyrir,
er orð of fann við jǫtuns māli:
'āt vætr Freyja ātta nāttum,
svā var hon ōð-fūs ī Jǫtunheima.'

28. Laut und līnu, lysti at kyssa,
en hann utan stǫkk ęnd-langan sal:
'hvī eru ǫndōtt augu Freyju?
þykkir mēr ōr augum eldr of bręnna.'

29. Sat in alsnotra ambātt fyrir,
er orð of fann við jǫtuns māli:
'svaf vætr Freyja ātta nāttum,
svā var hon ōðfūs ī Jǫtunheima.'

30. Inn kom in arma jǫtna systir,
hin er brūð-fjār of biðja þorði:
'lāttu þēr af hǫndum hringa rauða,
ef þū ǫðlask vill āstir mīnar,
āstir mīnar, alla hylli!'

31. Þā kvað þat Þrymr, þursa drōttinn:
'berið inn hamar brūði at vīgja,
lęggið Mjǫllni ī meyjar knē,
vīgið okkr saman Vārar hęndi!'

32. Hlō Hlōriða hugr ī brjōsti,
er harð-hugaðr hamar of þękði;
Þrym drap hann fyrstan, þursa drōttin,
ok ætt jǫtuns alla lamði.

33. Drap hann ina ǫldnu jǫtna systur,
hin er brūðfjār of beðit hafði;
hon skell of hlaut fyr skillinga,
en hǫgg hamars fyr hringa fjǫlð.
Svā kom Ōðins sonr ęndr at hamri.

NOTES

The references marked Gr. are to the paragraphs of the Grammar.