Chapter VI: The Death of Olaf Tryggvason

Sveinn konungr tjūgu-skęgg ātti Sigrīði hina stōr-rāðu. Sigrīðr var hinn mesti ū-vinr Ōlāfs konungs Tryggva-sonar; ok fann þat til saka at Ōlāfr konungr hafði slitit einka-mālum við hana, ok lostit hana ī and-lit. Hon ęggjaði mjǫk Svein konung til at halda orrostu við Ōlāf konung Tryggvason, ok kom hon svā sīnum for-tǫlum at Sveinn konungr var full- kominn at gǫ̈ra þetta rāð. Ok snimma um vārit sęndi Sveinn konungr męnn austr til Svī-þjōðar ā fund Ōlāfs konungs Svīa-konungs, māgs sīns, ok Eirīks jarls; ok lēt sęgja þeim at Ōlāfr, Noregs konungr, hafði leiðangr ūti, ok ætlaði at fara um sumarit til Vind-lands. Fylgði þat orð-sęnding Dana-konungs, at þeir Svīakonungr ok Eirīkr jarl skyldi hęr ūti hafa, ok fara til mōts við Svein konung, skyldu þeir þā allir samt lęggja til orrostu við Ōlāf konung Tryggva- son. En Ōlāfr Svīakonungr ok Eirīkr jarl vāru þessar fęrðar al-būnir, ok drōgu þā saman skipa-hęr mikinn af Svīa- vęldi, fǫru þvī liði suðr til Dan-markar ok kvāmu þar svā, [*] at Ōlāfr konungr Tryggvason hafði āðr austr siglt. Þeir Svīakonungr ok Eirīkr jarl heldu til fundar við Danakonung, ok hǫfðu þā allir saman ū-grynni hęrs.

Sveinn konungr, þā er hann hafði sęnt ęptir hęrinum, þā sęndi hann Sigvalda jarl til Vindlands at njōsna um fęrð Ōlāfs konungs Tryggvasonar, ok gildra svā til, at fundr þeira Sveins konungs mætti verða. Fęrr þā Sigvaldi jarl leið sīna, ok kom fram ā Vindlandi, fōr til Jōmsborgar, ok sīðan ā fund Ōlāfs konungs Tryggvasonar. Vāru þar mikil vināttu-māl þeira ā meðal, kom jarl sēr ī hinn mesta kærleik við Ōlāf konung. Āstrīðr kona jarls, dōttir Burizleifs konungs, var vinr mikill Ōlāfs konungs, ok var þat mjǫk af hinum fyrrum tęngðum, er Ōlafr konungr hafði ātt Geiru, systur [*] hęnnar. Sigvaldi jarl var maðr vitr ok rāðugr; en er hann kom sēr ī rāða-gęrð við Ōlāf konung, þā dvalði hann mjǫk fęrðina hans austan at sigla, ok fann til þess mjǫk ȳmsa hluti. [*] En lið Ōlāfs konungs lēt geysi illa, ok vāru męnn mjǫk heim-fūsir, er þeir lāgu albūnir, en veðr byr-væn. Sigvaldi jarl fekk njōsn leyniliga af Danmǫrk, at þā var austan kominn hęrr Svīakonungs, ok Eirīkr jarl hafði þā ok būinn sinn hęr, ok þeir hǫfðingjarnir mundu þā koma austr undir Vindland, ok þeir hǫfðu ā kveðit, at þeir mundu bīða Ōlāfs konungs við ey þā er Svǫlðr heitir, svā þat, at jarl skyldi svā til stilla [*] at þeir mætti þar finna Ōlāf konung.

Þā kom pati nakkvarr til Vindlands, at Sveinn Dana- konungr hęfði hęr ūti, ok gǫ̈rðisk brātt sā kurr, at Sveinn Danakonungr mundi vilja finna Ōlāf konung. En Sigvaldi jarl sęgir konungi: 'ekki er þat rāð Sveins konungs at lęggja til bardaga við þik með Dana-hęr einn saman, svā mikinn hęr sem þēr hafið. En ef yðr er nakkvarr grunr ā þvī, at ū-friðr muni fyrir, þā skal ek fylgja yðr með mīnu [*] liði, ok þōtti þat styrkr vera fyrr, hvar sem Jōms-vīkingar fylgðu hǫfðingjum; mun ek fā þēr ellifu skip vel skipuð.' Konungr jātti þessu. Var þā lītit veðr ok hag-stœtt; lēt konungr þā leysa flotann, ok blāsa til brott-lǫgu. Drōgu męnn þā segl sīn, ok gengu meira smā-skipin ǫll, ok sigldu [*] þau undan ā haf ūt. En jarl sigldi nær konungs-skipinu, ok kallaði til þeira, bað konung sigla ęptir sēr: 'mēr er kunnast,' sęgir hann, 'hvar djūpast er um eyja-sundin, en þēr munuð þess þurfa með þau in stōru skipin.' Sigldi þā jarl fyrir með sīnum skipum. Hann hafði ellifu skip, en konungr sigldi ęptir honum með sinum stōr-skipum, hafði hann þar ok ellifu skip, en allr annarr hęrrinn sigldi ūt ā hafit. En er Sigvaldi jarl sigldi utan at Svǫlðr, þā röri ā mōti þeim skūta ein. Þeir sęgja jarli at hęrr Dana- konungs lā þar ī hǫfninni fyrir þeim. Þā lēt jarl hlaða seglunum, ok rōa þeir inn undir eyna.

Sveinn Danakonungr ok Ōlāfr Svīakonungr ok Eirīkr jarl vāru þar þā með allan hęr sinn; þā var fagrt veðr ok bjart sōl-skin. Gengu þeir nū upp ā hōlminn allir hǫfðingjar með miklar sveitir manna, ok sā er skipin sigldu ūt ā hafit mjǫk mǫrg saman. Ok nū sjā þeir hvar siglir eitt mikit skip ok glæsiligt; þā mæltu bāðir konungarnir: 'þetta er mikit skip ok ākafliga fagrt, þetta mun vera Ormrinn langi.' Eirīkr jarl svarar ok sęgir: 'ekki er þetta Ormr hinn langi.' Ok svā var sem hann sagði; þetta skip ātti Eindriði af Gimsum. Lītlu sīðar sā þeir hvar annat skip sigldi miklu meira en hit fyrra. Þā mælti Sveinn konungr: 'hræddr er Ōlāfr Tryggvason nū, eigi þorir hann at sigla með hǫfuðin ā skipi sīnu.' Þā sęgir Eirīkr jarl: 'ekki er þetta konungs skip, kęnni ek þetta skip ok seglit, þvī at stafat er seglit, þat ā Erlingr Skjālgsson; lātum sigla þā, bętra er oss skarð ok missa ī flota Ōlāfs konungs en þetta skip þar svā būit.' En stundu sīðar sā þeir ok kęndu skip Sigvalda jarls, ok viku þan þannig at hōlmanum. Þā sā þeir hvar sigldu þrjū skip, ok var eitt mikit skip. Mælti þā Sveinn konungr, biðr þā ganga til skipa sinna, sęgir at þar fęrr Ormrinn langi. Eirīkr jarl mælti: 'mǫrg hafa þeir ǫnnur stōr skip ok glæsilig en Orm hinn langa, bīðum ęnn.' Þā mæltu mjǫk margir męnn: 'eigi vill Eirīkr jarl nū bęrjask, ok hęfna fǫður sīns; þetta er skǫmm mikil, svā at spyrjask mun um ǫll lǫnd, ef vēr liggjum hēr með jafn-miklu liði, en Ōlāfr konungr sigli ā hafit ūt hēr hjā oss sjālfum.' En er þeir hǫfðu þetta talat um hrīð, þā sā þeir hvar sigldu fjogur skip, ok eitt af þeim var dręki all-mikill ok mjǫk gull-būinn. Þā stōð upp Sveinn konungr, ok mælti: 'hātt mun Ormrinn bera mik ī kveld, honum skal ek stȳra.' Þā mæltu margir, at Ormrinn var furðu mikit skip ok frītt, ok rausn mikil at lāta gǫ̈ra slīkt skip. Þā mælti Eirīkr jarl, svā at nakkvarir męnn heyrðu: 'þōtt Ōlāfr konungr hęfði ekki meira skip en þetta, þā mundi Sveinn konungr þat aldri fā af honum með einn saman Danahęr.' Dreif þā fōlkit til skipanna, ok rāku af tjǫldin, ok ætluðu at būask skjōtliga. En er hǫfðingjar rœddu þetta milli sīn, sem nū er sagt, þā sā þeir, hvar sigldu þrjū skip all-mikil, ok fjōrða sīðast, ok var þat Ormrinn langi. En þau hin stōru skip, er āðr hǫfðu siglt, ok þeir hugðu at Ormrinn væri, þat var hit fyrra Traninn, en hit sīðara Ormrinn skammi. En þā er þeir sā Orminn langa, kęndu allir, ok mælti þā engi ī mōt, at þar mundi sigla Ōlāfr Tryggvason; gengu þā til skipanna, ok skipuðu til at- lǫgunnar. Vāru þat einkamāl þeira hǫfðingja, Sveins konungs, Ōlāfs konungs, Eirīks jarls, at sinn þriðjung Noregs skyldi eignask hvęrr þeira, ef þeir fęldi Ōlāf konung Tryggvason; en sā þeira hǫfðingja er fyrst gengi ā Orminn, skyldi eignask alt þat hlut-skipti er þar fengisk, ok hvęrr þeira þau skip er sjālfr hryði. Eirīkr jarl hafði barða einn geysi mikinn, er hann var vanr at hafa ī viking; þar var skęgg ā ofan- verðu barðinu hvārutvęggja, en niðr frā jārn-spǫng þykk ok svā breið sem barðit, ok tōk alt ī sæ ofan.

Þā er þeir Sigvaldi jarl röru inn undir hōlminn, þā sā þat þeir Þorkęll dyðrill af Trananum ok aðrir skip-stjōrn- ar-męnn, þeir er með honum fōru, at jarl snöri skipum undir hōlmann; þā hlōðu þeir ok seglum, ok röru ęptir honum, ok kǫlluðu til þeira, spurðu, hvī þeir fōru svā. Jarl sęgir, at hann vill bīða Ōlāfs konungs: 'ok er meiri vān at ūfriðr sē fyrir oss.' Lētu þeir þā fljōta skipin, þar til er Þorkęll nęfja kom með Orminn skamma, ok þau þrjū skip er honum fylgðu. Ok vāru þeim sǫgð hin sǫmu tīðindi; hlōðu þeir þā ok sīnum seglum, ok lētu fljōta, ok biðu Ōlāfs konungs. En þā er konungrinn sigldi innan at hōl- manum, þā röri allr hęrrinn ūt ā sundit fyrir þā. En er þeir sā þat, þa bāðu þeir konunginn sigla leið sīna, en lęggja eigi til orrostu við svā mikinn hęr. Konungr svarar hātt, ok stōð upp ī lyptingunni: 'lāti ofan seglit, ekki skulu mīnir męnn hyggja ā flōtta, ek hęfi aldri flȳit ī orrostu, rāði Guð fyrir līfi mīnu, en aldri mun ek ā flōtta lęggja.' Var svā gǫ̈rt sem konungr mælti.

Ōlāfr konungr lēt blāsa til sam-lǫgu ǫllum skipum sīnum. Var konungs skip ī miðju liði, en þar ā annat borð Ormrinn skammi, en ā annat borð Traninn. En þā er þeir tōku at tęngja stafna ā Orminum langa ok Orminum skamma, ok er konungr sā þat, kallaði hann hātt, bað þā lęggja fram bętr hit mikla skipit, ok lāta þat eigi aptast vera allra skipa ī hęrinum. Þā svarar Ūlfr hinn rauði: 'ef Orminn skal þvī lęngra fram lęggja, sem hann er lęngri en ǫnnur skip, þā mun ā-vint verða um sǫxin ī dag.' Konungr sęgir: 'eigi vissa ek at ek ætta stafnbūann bæði rauðan ok ragan.' Ūlfr mælti: 'vęr þū eigi meir baki lyptingina en ek mun stafninn.' Konungr helt ā boga, ok lagði ǫr ā stręng, ok snöri at Ūlfi. Ūlfr mælti: 'skjōt annan veg, konungr ī þannig sem meiri er þǫrfin; þēr vinn ek þat er ek vinn.'

Ōlāfr konungr stōð ī lyptingu ā Orminum, bar hann hātt [*] mjǫk; hann hafði gyltan skjǫld ok gull-roðinn hjālm; var hann auð-kęndr frā ǫðrum mǫnnum: hann hafði rauðan kyrtil stuttan utan yfir brynju. En er Ōlāfr konungr sā at riðluðusk flotarnir, ok upp vāru sętt męrki fyrir hǫfðingjum, þā spyrr hann: 'hvęrr er hǫfðingi fyrir liði þvī er gęgnt oss er?' Honum var sagt at þar var Sveinn konungr tjūguskęgg með Danahęr. Konungr svarar: 'ekki hræðumk vēr bleyður þær, engi er hugr ī Dǫnum. En hvęrr hǫfðingi fylgir þeim męrkjum er þar eru ūt īfrā ā hœgra veg?' Honum var sagt at þar var Ōlāfr konungr með Svīa-hęr. Ōlāfr konungr sęgir: 'bętra væri Svīum heima at sleikja um blōt- bolla sīna en ganga ā Orminn undir vāpn yður. En hvęrir eigu þau hin stōru skip, er þar liggja ūt ā bak-borða Dǫnum?' 'Þar er,' sęgja þeir 'Eirīkr jarl Hākonar-son.' Þā svaraði Ōlāfr konungr: 'hann mun þykkjask eiga við oss skapligan fund, ok oss er vān snarpligrar orrostu af þvī liði; þeir eru Norð-męnn, sem vēr erum.'

Sīðan greiða konungar at-rōðr. Lagði Sveinn konungr sitt skip mōti Orminum langa, en Ōlāfr konungr Sœnski lagði ūt frā, ok stakk stǫfnum at yzta skipi Ōlāfs konungs Tryggvasonar, en ǫðrum megin Eirīkr jarl. Tōksk þar þā hǫrð orrosta. Sigvaldi jarl lēt skotta við sīn skip, ok lagði ekki til orrostu.

Þessi orrosta var hin snarpasta ok all-mann-skœð. Fram- byggjar ā Orminum langa ok Orminum skamma ok Trananum fœrðu akkeri ok stafn-ljā ī skip Sveins konungs, en āttu vāpnin at bera niðr undir fœtr sēr; hruðu þeir ǫll þau skip er þeir fengu haldit. En konungrinn Sveinn ok þat lið er undan komsk flȳði ā ǫnnur skip, ok þar næst lǫgðu þeir frā ōr skot-māli. Ok fōr þessi hęrr svā sem gat Ōlāfr konungr Tryggvason. Þā lagði þar at ī staðinn Ōlāfr Svīakonungr; ok þegar er þeir koma nær stōrskipum, þā fōr þeim sem hinum, at þeir lētu lið mikit ok sum skip sīn, ok lǫgðu frā við svā būit. En Eirīkr jarl sī-byrði Barðanum við hit yzta skip Ōlāfs konungs, ok hrauð hann þat, ok hjō þegar þat ōr tęngslum, en lagði þā at þvī, er þar var næst, ok barðisk til þess er þat var hroðit. Tōk þā liðit at hlaupa af hinum smærum skipunum, ok upp ā stōrskipin. En Eirīkr jarl hjō hvęrt ōr tęngslunum, svā sem hroðit var. En Danir ok Svīar lǫgðu þā ī skotmāl ok ǫllum megin at skipum Ōlāfs konungs, en Eirīkr jarl lā āvalt sībyrt við skipin, ok ātti hǫgg-orrostu. En svā sem męnn fellu ā skipum hans, þā gengu aðrir upp ī staðinn, Svīar ok Danir. Þā var orrosta hin snarpasta, ok fell þā mjǫk liðit, ok kom svā at lykðum, at ǫll vāru hroðin skip Ōlāfs konungs Tryggvasonar nema Ormrinn langi; var þar þā alt lið ā komit, þat er vīgt var hans manna. Þā lagði Eirīkr jarl Barðanum at Orminum langa sībyrt, ok var þar hǫggorrosta.

Eirlīkr jarl var ī fyrir-rūmi ā skipi sīnu, ok var þar fylkt með skjald-borg. Var þā bæði hǫggorrosta, ok spjōtum lagit, ok kastat ǫllu þvī er til vāpna var, en sumir skutu boga-skoti eða hand-skoti. Var þa svā mikill vāpnaburðr ā Orminn, at varla mātti hlīfum við koma, er svā þykt flugu spjōt ok ǫrvar; þvī at ǫllum megin lǫgðu hęrskip at Orminum. En męnn Ōlāfs konungs vāru þā svā ōðir, at þeir hljōpu upp ā borðin, til þess at nā með sverðs-hǫggum at drepa fōlkit. En margir lǫgðu eigi svā undir Orminn, at þeir vildi ī hǫggorrostu vera. En Ōlāfs męnn gengu flestir ūt af borðunum, ok gāðu eigi annars en þeir bęrðisk ā slēttum vęlli, ok sukku niðr með vāpnum sīnum.

Einarr þambar-skęlfir var ā Orminum aptr ī krappa-rūmi; hann skaut af boga, ok var allra manna harð-skeytastr. Einarr skaut at Eirīki jarli, ok laust ī stȳris-hnakkann fyrir ofan hǫfuð jarli, ok gekk alt upp ā reyr-bǫndin. Jarl leit til, ok spurði ef þeir vissi, hvęrr skaut. En jafn-skjōtt kom ǫnnur ǫr svā nær jarli, at flaug milli sīðunna ok handarinnar, ok svā aptr ī hǫfða-fjǫlina, at langt stōð ūt broddrinn. Þā mælti jarl við mann þann er sumir nęfna Finn, en sumir sęgja at hann væri Finskr, sā var hinn mesti bog-maðr: 'skjōt-tu mann þann hinn mikla ī krapparūminu!' Finnr skaut, ok kom ǫrin ā boga Einars miðjan, ī þvī bili er Einarr drō it þriðja sinn bogann. Brast þā boginn ī tvā hluti. Þā mælti Ōlāfr konungr: 'hvat brast þar svā hātt?' Einarr svarar: 'Noregr ōr hęndi þēr, konungr!' 'Eigi mun svā mikill brestr at orðinn,' sęgir konungr, 'tak boga minn, ok skjōt af,' ok kastaði boganum til hans. Einarr tōk bogann, ok drō þegar fyrir odd ǫrvarinnar, ok mælti: 'ofveikr, ofveikr allvalds boginn!' ok kastaði aptr boganum; tōk þā skjǫld sinn ok sverð, ok barðisk.

Ōlāfr konungr Tryggvason stōð ī lypting ā Orminum, ok skaut optast um daginn, stundum bogaskoti, en stundum gaflǫkum, ok jafnan tveim sęnn. Hann sā fram ā skipit, ok sā sīna męnn reiða sverðin ok hǫggva tītt, ok sā at illa bitu; mælti þā hātt: 'hvārt reiði þēr svā slæliga sverðin, er ek sē at ekki bīta yðr?' Maðr svarar: 'sverð vār eru slæ ok brotin mjǫk.' Þā gekk konungr ofan ī fyrirrūmit ok lauk upp hāsætis-kistuna, tōk þar ōr mǫrg sverð hvǫss, ok fekk mǫnnum. En er hann tōk niðr hinni hœgri hęndi, þā sā męnn at blōð rann ofan undan bryn-stūkunni; en engi vissi hvar hann var sārr.

Mest var vǫrnin ā Orminum ok mannskœðust af fyrirrūms- mǫnnum ok stafnbūum; þar var hvārttvęggja, valit mest mann-fōlkit ok hæst borðin. En lið fell fyrst um mitt skipit. Ok þā er fātt stōð manna upp um siglu-skeið, þā rēð Eirīkr jarl til upp-gǫngunnar, ok kom upp ā Orminn við fimtānda [*] mann. Þā kom ī mōt honum Hyrningr, māgr Ōlāfs konungs, með sveit manna, ok varð þar inn harðasti bardagi, ok lauk svā, at jarl hrǫkk ofan aptr ā Barðann; en þeir męnn er honum hǫfðu fylgt fellu sumir, en sumir vāru særðir. Þar varð ęnn in snarpasta orrosta, ok fellu þā margir męnn ā Orminum. En er þyntisk skipan ā Orminum til varnarinnar, þā rēð Eirīkr jarl annat sinn til uppgǫngu ā Orminn. Varð þā ęnn hǫrð við-taka. En er þetta sā stafnbūar ā Orminum, þā gengu þeir aptr ā skipit, ok snūask til varnar mōti jarli, ok veita harða viðtǫku. En fyrir þvī at þā var svā mjǫk fallit lið ā Orminum, at vīða vāru auð borðin, tōku þā jarls męnn vīða upp at ganga. En alt þat lið er þā stōð upp til varnar ā Orminum sōtti aptr ā skipit, þar sem konungr var.

Kolbjǫrn stallari gekk upp ī lypting til konungs; þeir hǫfðu mjǫk līkan klæða-būnað ok vāpna, Kolbjǫrn var ok [*] allra manna mestr ok frīðastr. Varð nū ęnn ī fyrirrūminu in snarpasta orrosta. En fyrir þā sǫk at þā var svā mikit fōlk komit upp ā Orminn af liði jarls sem vera mātti ā skipinu, en skip hans lǫgðu at ǫllum megin utan at Orminum, en lītit fjǫl-męnni til varnar mōti svā miklum hęr, nū þōtt þeir męnn væri bæði stęrkir ok frœknir, þā fellu nū flestir ā lītilli stundu. En Ōlāfr konungr sjālfr ok þeir Kolbjǫrn bāðir hljōpu þā fyrir borð, ok ā sitt borð hvārr. En jarls męnn hǫfðu lagt utan at smā-skūtur, ok drāpu þā er ā kaf hljōpu. Ok þā er konungr sjālfr hafði ā kaf hlaupit, vildu þeir taka hann hǫndum, ok fœra Eirīki jarli. En Ōlāfr konungr brā yfir sik skildinum, ok steypðisk ī kaf; en Kolbjǫrn stallari skaut undir sik skildinum, ok hlīfði sēr svā við vāpnum er lagt var af skipum þeim er undir lāgu, ok fell hann svā ā sæinn at skjǫldrinn varð undir honum, ok komsk hann þvī eigi ī kaf svā skjōtt, ok varð hann hand-tękinn ok dręginn upp ī skūtuna, ok hugðu þeir at þar væri konungrinn. Var hann þā leiddr fyrir jarl. En er þess varð jarl varr at þar var Kolbjǫrn, en eigi Ōlāfr konungr, þā vāru Kolbirni grið gefin. En ī þessi svipan hljōpu allir fyrir borð af Orminum, þeir er þā vāru ā līfi, Ōlāfs konungs męnn; ok sęgir Hall- freðr vandræða-skāld, at Þorkęll nęfja, konungs brōðir, hljōp sīðast allra manna fyrir borð.

Svā var fyrr ritat, at Sigvaldi jarl kom til fǫruneytis við Ōlāf konung ī Vindlandi, ok hafði tīu skip, en þat hit ellifta, er ā vāru męnn Āstrīðar konungs-dōttur, konu jarls. En þā er Ōlāfr konungr hafði fyrir borð hlaupit, þā œpði hęrrinn allr sigr-ōp, ok þā lustu þeir ārum ī sæ Sigvaldi jarl ok hans męnn, ok röru til bardaga. En sū Vinda- snękkjan, er Āstrīðar męnn vāru ā, röri brott ok aptr undir Vindland; ok var þat margra manna māl þegar, at Ōlāfr konungr mundi hafa steypt af sēr brynjunni ī kafi, ok kafat svā ūt undan langskipunum, lagizk sīðan til Vindasnękkj- unnar, ok hęfði męnn Āstrīðar flutt hann til lands. Ok eru þar margar frā-sagnir um fęrðir Ōlāfs konungs gǫ̈rvar sīðan af sumum mǫnnum. En hvęrn veg sem þat hęfir verit, þā kom Ōlāfr konungr Tryggvason aldri sīðan til rīkis ī Noregi.