Skip to content

Chapter XLII: Canto XV (1)

Text size

Blinded are the eyes of the gods with salt, Seasoned are the edges of the eyelashes 735. Throughout the island of the chief— Standing high stripping Hawaii bare. The chief, who will he be? Placed over the districts? Who are the settlers of the land, 740. That can correctly point the finger To indicate his portion of the district? To send indeed, To send by the numerous [followers] Those who supported the cause of the chief, 745. The buoyant land growth, Producing people for the chief. The increase of those twin chiefs Kauwau together with Kiha, Of the branch of Mahi of I. 750. Severed was the elder brother’s line, Keawe-i-kekahi-alii-o-ka-moku. That belonging to the sister, The chiefess Kauleleiaiwi, Hers was the red encircling kapu, 755. The red placed on commanding officers, Lani-epa, the husband, Lani-malama-iluna, the wife, Lani-ae-ae, Lani-ae-ae, Lani-piikoi-elelani, the husband, 760. Their offspring [was the] chief Kupuaopa-i-ka-lani, Perplexed, many branched Are the births of the high chiefs. Excelled is the chief, sounds many voices, Simply saying in talking to you, 765. O great Kau, of dust eye: O Puna, of thorny pandanus: O Hilo-iki, of black edges; Born approvedly was the lone one, A renowned head for Hawaii. 770. Born and recognized by man, Only a night man But flesh before us. No image man was this chief, None followed [simply] for the fish for the food, 775. Nor soldiers [simply] for the garments and the malos, They were true warriors all. They were [all] companionable, overcame the complaint, The anger, The quarreling. 780. The frequent command Emanated from here, To send indeed, To send and bid the chief to awake! They awoke at midnight in response, 785. They hastened and lit the lamps, Partook of the food, partook of the food. [They] considered the prospects, Measured off the line of the fisherman, Fastened on the fish-hook securely, 790. For the fish, the fish, The canoe, The paddle, The bailer, The seating. 795. Carrying, [And] departing. Go and embark the land-fisher. Wide are the shallows for fishing, The ocean is broad, it is unconfined, 800. From that sea to this sea, From Kumukahi to Alenuihaha [channel]. There the fishermen prosecutes his fishing, Pointing truly with the finger, Completely closing the channel. 805. The land was safely guided that day. Send indeed, Send indeed, O chief, [The] declaration is raised.

HAUI KA LANI.

HE WANANA NO KA MAKE ANA O NA AINA IA KAMEHAMEHA.

NA KEAULUMOKU.

PAUKU I.

Haui ka lani, [590] ka mauli [591] au [592] honua,
He mauli hau [593] lani, malolo [594] auhee—
He malolo auhee hulimoku [595] keia;
He ana [596] hanui keia no ke auhee la!
He manomano [597] no ke auhee huli moku, 5.
Ke hai mai nei ka po [598] i ka hee,
Ua ka [599] ilaila kuu po [600] auhee—
Kuu po maoli; [601] makole, ka ala,
Hina wale [602] i ke ala kapapa, ke one;
Ke au [603] me ka honua, 10.
Ua lilo, [604] eia la ia ka lani, [605]
Ua hele [606] kino alii, ka hanohano,
O ke kini hoi [607] i kahi kiekie,
Aia hoi i kahi haahaa; [608]
Ua luia, [609] ua helelei, ua hune, ua make, 15.
Ua pepehi wale ia kana wahine, [610]
Ke ku la na kii [611] elua i ka paupau make,
Ka hale make [612] ia lakou, ka hale ola ia ia nei:
Ka lanakila [613] ia ia nei, ke auhee ia lakou.
Ua hee kela aina [614] he alii make, 20.
He malama aina i o Hoku, [615]
Ua omea [616] ia ke kuahiwi
Ku kamaehu [617] owela [618] uluwela ka lani.
Ua kamae, [619] ke ku nei ka maea lani,
Hakoko [620] maea ka po hahana koehana ke ao, 25.
Ua maea [621] lani, wela ke kuahiwi,
Ua kaiopua [622] kaiawe [623] na mauna,
Ua lele ka hoaka [624] o ka aina,
Ka uhane [625] o ka moku eia iluna,
Ua ikea [626] na iliili a Palila. [627] 30.
Ua hoolei [628] ia i kahi make,—Kau make la,
Make [629] Kau e lakou nei,
Ke newa mai nei [630] ka uhane,
Ka uhane kinowailua [631] o ka aina,
Ke kinowailua o na kolu [632] o Kau, o Puna, o Hilo. 35.
E oe kala [633] i hee ai, he luahi kahiko, na ka lani,
Ua noa i ka hai ia e Ku. [634]
Ua laumiloia [635] na uhane, ua make,
Ua lele i ka lua pau [636] aia i ka lua mihi ole. [637]

PAUKU II.

Nani [638] lakou e mimimihi [639] nei, 40.
Ua mihi [640] aku ua mihi mai,
Ua haakulou [641] wale ka noho ana,
Ua kalele [642] na lima i ka auwae,
Ua ai [643] i ke ana i ke kenaa,
Inai [644] i ka ia o kanaka, o ka ia mau no ka hee; 45.
Ua hoaa [645] ia no ka make, e Kalanimakua e.
Make Puna [646] e! make Puna!! makemake Puna!!!
Ua na [647] ka noho ana, ke kaili nei ka nae,
Ua kaahiki mauliawa, [648] ua kona mauliawa ke ea,
Ua lilo [649] ke ea me ka hanu, ua haalele loa ke aho: 50.
Haalele lakou [650] i na la, i kahi mehana,
Lilo lakou i ka po i kahi anu;
Kaa [651] i ka hakapo i kahi koekoe,
Lilo ka la, ka mehana ia mehameha, [652]
Lilo ke ao [653] ia Kalanimakua ma; 55.
Noho hookahi [654] makua i luna o ka moku;
Kau i ka puaneane [655] ola ke alii,
Ola ka lani i kona haili make, [656]
I ka haili make o kona aina,
I ka haili [657] make o kona moku o Hilo; 60.
He ano make [658] o Hilo—Waiakea;
Lumia [659] Hilo i kaulu o ka make,
Lele [660] make Hilo, hilo ka make ana o Hilo,
Make Hilopaliku, [661] ke uwe mai o Hilo nei make,
Aia make-a [662]-make loa Hilo, nalo i ka polioia. 65.

PAUKU III.

Make na moku [663] ia ka lani,
Uuku [664] wale no Hawaii i lomia i ka poho o ka lima,
Kapauu [665] ana i ka akau;
E ike [666] oe auanei i ke Akamahaoaina, [667]
I ke kama [668] a ke Kupu—apa,—Kalanikupuapai kalani, 70.
I ke keiki [669] hana a ka lani, i ka hakoko ae moku,
I ke kaina [670] o ka luahine komo Papa [671] ke kui hema,
Ke kipu [672] ka aina ka lima aiwaiwa, [673]
O ka lani o Aneheaulaweaina, [674]
Ka lima akau [675] o Alapauilamoku; 75.
Ilaila ka oikepa [676] lua o Hinamoe, [677]
O kahi ia, [678] o ka make i waiho ai,
O ka hele ainewanewa [679] ole ia:
Lalau ka lani [680] la, moa
Opaha [681] kua i olomehani. 80.
Hookui [682] a puni, haihai hahai moloku moloalo.
Haka iwi [683] o ka aina, manunu ka iwi o ka honua—
Uina [684] me he pali hiolo la.
Ua hano, [685] ua kekee, kaka ka lani,
Kaka ka lewa [686] haule, lele walawala, 85.
Ke aupio [687] ka manea [688] o ka moku;
Ka auae [689] aia iluna, o ke poo, aia ilalo
Hoolewalewa ia, [690]
Ka koali [691] Hawaii me he kaula ka pinao la.
I ke kaiewe [692] e ka lani, na ka lani nei auhee, 90.
Ua makaio [693] i ka nahele;
Ke makawi [694] ka luku ana,
Ua mio [695] aku la mehe wai la—
Me he umu puhi [696] la na Pele,
Ke ku o ke ’hu [697] i ka lani; 95.
Me he lumanawahine [698] kaikoo—e—a—
Ku ka puna [699] ke koa i uka,
Ua limua [700] opala ka moku.

PAUKU IV.

No ka lani [701] ka moku, ka honua,
Ka uka, [702] ka moana no ka lani; 100.
Nona ka po, nona ke ao,
A, nona ke kau, ka hooilo, ka makalii, [703]
Ka malama, [704] ka huihui hoku lani e kau nei.
Ke kapolapilau [705] oluna olalo;
No ke alii ka ukana kikoola; [706] 105.
O ka haopae, [707] o ka manu pae i ka honua,
O ka ea [708] makaulii mo ka palaoa,
Ka uhu [709] kai o ka makahiki.
Niaupio [710] ka lani, ke kupa ai au, [711]
Kaa niau [712] ka lana, ke ’kuapoko, ke ’kualoa; 110.
Holo kapapa, [713] a he aliiaimoku o ka lani;
Ku ka hula, [714] haa ka papa haa,
Ulu papa [715] mahimahi na moku,
I ka pii, [716] i kana pii, pii ke ala o ana Hilo,
I kana lapa [717] i kana lapa. 115.
Io alaulau Kau me Puna; [718]
Ai koke [719] no i na io o hanamoa,
Ke kiko koke, ke kiko aku, ke kiko mai.
Nani wale lakou [720] e hoohohoka mai nei.
Lea ka hoka [721] i ka nui o ke ahuawa; 120.
Aloha ino [722] lakou e hoka mai nei;
E hapa ka hoka [723] i kalei e hala i Kona, i Kailua la—
Eia ka hokahoka [724] iho alaela, he kela keia no ka hoka
He aiwaiwa nei, [725] he aa pii lokahi,
Aia ke aa [726] wale la no, aa Kau, makani i Keaa, 125.
Apiki Puna [727] i Leleapiki ke nana la i Nanawale,
Lalau wale ana o Hilo one [728] i Kalalau,
Ua oki i opeana, [729] opea iho la Hilopaliku, [730]
Ku wale [731] ana i ka hoka, kueo wale ana i ka mauna,
I ka uka o Laa [732] i Paoole. 130.
Aole kohukohu [733] ka moe wale ko ka aina makee wale,—e—
Kai na kino, [734] ka aina lapa wale,
Ka hoomoku hoomoku [735] wale iho no.

PAUKU V.

He ulu alanamoku [736] keia e ka lani,
E Malelekuala, e Pokikaina, e Kahuaole, e Naka; [737] 135.
E Kakae, [738] a Kahekili ke kani mai nei ka alana,
Ke oho [739] alana makuakahi,—
Ka hulu kupu [740] o kona au.
Ke kokoia [741] mai nei me he heana la;
Ke kauo ia mai nei, [742] ke koloa mai nei ka moku, 140.
Owai la ke kanaka, [743] e ka lani, e alana mai nei?
O hooleia ae, [744] o maua o maua nei o Kukapalani,
No luna ke kanaka [745] e alana mai nei,
He alana aha la keia? He alana moku.
He hulu alii [746] ko ke alii, he liko alii kama— ke— 145.
Ka haipo me ka haiao, [747] ko ke kahuna hai kupua; [748]
Ko ka akua-haiamio, [749] ko ka aina o makia ahuli-honua.
Hai ka lani [750] la noa ka moku.
Hai ka lani ia Puna [751] ka kolii Kapueokahi; [752]
Maloo ka lani, [753] wela ka honua, ka lua hau ole, 150.
Ka po, [754] aole ao nana e lele.
Ku ka laulama [755] o na moku, ku pono ka limu [756] i ke alii,
Ka haipule moku o ka lani,
I ka hoanoho [757] o Ku o ka lani, he hiwahiwa na Lono,
He hikuhiku [758] na Kiniakua. 155.
He kupu na Maliu, [759] na laua me Kaekae.
Hookauhua i ka opu, hanau mai [760] no mai loko, e ake no e haipule,
Iloko noki o ka opu, ka wawahi hua o ka lani,
Wahi ka niu [761] maka a ka po,
Niu maka [762] o nolaelae malamalama moakaka 160.
Waiho wale kahiko [763] Akea, ikea kahua o Waiali, [764]
Ikea ka hipahipa [765] o ka moku,
Ka pae kii, [766] ka pae newenewe;
Ka hale hau [767] a ke ’kua, hoolono wale iho—
Ka kakou ike [768] ia pihe e wa nei. 165.
He wa hee [769] paha no ka moku,
A o [770] no ka! e kala i hee ai na aina;
I ke kulu [771] ana ’ku a ka la, hee Hilo i ke ahiahi—
Hee Puna [772] i ke kakahiaka, i ka aluna awakea o Ka’u—
Puni koke [773] no i ka la hookahi. 170.
Kaele [774] ua make ikaika, poniuniu pokakaa ka moku,
Laka Hawaii [775] e ka lani ma,
Wa iho la i ka pua koali, [776] ninia i ka onohi o ka moku,
I pau ka pohihi [777]o ka maka,
Kahe ae ka walekea [778] i waho, 175.
Pau ae ka waimaka hihiu.
E hihiu [779] hoi ia moku ua ike pono ia ka lani,
I kona kahu [780] e laka—e laka ai.
Ua hei [781] aku la i ke kaula, i ka upena mali-moku he leo;
I kupalu ia i ka maunu, [782] puua ka waha i ka muhee; 180.
Ua hanai [783] ia i ka iao, ua hoolulu ia me he aku la,
I kimokimoia [784] i ka hauna,
Hahai [785] wini auka ka moku;
Eia ke ka mai nei [786] ka hielo ula o ka aina,
Me he ilio welu [787] moe poli la. 185.
E pakele ia aina [788] ia Kaiolenakamau,
I ke kumu [789] o ke koa i puka mai ai;
He kino pahaohao [790] o ke koa, he ouli e wale no,
E wanahina [791] ana ke poo,
E okalakala [792] ana i luna na oho o Keohohiwa, 190.
He moano-hiwa-puni [793] ka lani,
He kea [794] makaiolelepa, he puaa eku ikaika,
E haulani ana [795] i na moku—e—a—
Puipui ka moku [796] o ka lani—a—he loaa i ka la ikaika.

PAUKU VI.

He ikaika-hiliau [797] ka lani o ka neiku, 195.
O ka malio [798] o ke aka, o Akaleimalio [799] o Leimanomano,
O Haili [800] o kaunuanalau ka manu;
Ka manu iolana [801] i ana, o Kiwaa o lele ia’na;
O ka io lele [802] mapumapu, o na pua o ka lani,
O Halulu, o Hiapo, [803] o ka makia, lelehuna i ka apana, 200.
O ka pukoa kani aina, [804] o ke koae aulele manu a Kuala,
He a, [805] he haihai pua, [806] he naulu kaupua likomoku,
Ke kaapeha [807] o analio, ke koo o ka manu leinapawa;
Ka ao [808] kani koha he alii, i kani ka poa i ke kuahiwi;
Nana poa [809] kuamauna, hikilele ka uka o Haili, 205.
Puiwa [810] i ka paha a ka lani.
Paha ka lani [811] i Kukuipahu,
Kani ka ikuwa [812] a miha iluna,
Kani ka laka [813] a haalele, a haalele wale
Nakolokolo [814] i uka o Hilo nei, i uka o Makaholo. 210.
Wahia ka manawa [815] o ka uka,
Nakaka [816] e Akakalani, ka i ka ai a ka haiwale
A li ka hulu [817] o ka hohe, wiwo a kolo a moa ka noho,
Weliweli [818] i ka leo o ke koa o ka lani.
Ke heu [819] mai nei maluna me he heu la na ka hekili—e— 215.
A o ka lani [820] o ka moa i kau i ke kau,
I ka [821] i ka ai o Hawaii!

PAUKU VII.

O Hawaii kahua, [822] ilalo e haka [823] ’i o ka moamahi,
Hakau [824] ka lani ka ulahiwa, ka moa ala po i ke kaua,
Haka koeleele [825] ui o Loeau a Keoua, 220.
Walu [826] ke kakala, pikawai,
Huai [827] i ke kahua o Hilo nei
I ke one i Waiolama.
Hoonoho ka uli [828] koa iluna, hoahoaka iluna ka lepo,
Iho [829] koke i ka hou i ka lae ko Laniulimahiia, 225.
I ko ai [830] i Mokuohai, i hao ai i Keei,
I ohi [831] ai ka pili me ka mau, i kahi one i Hauiki.
O ka lani kela, [832] o ka lani keia, koi moku ilaila,
Koi kaakumu [833] ilaila, koi pa i ke paho,
Pa i ke kumu, [834] helu palua, helu koke no i ka puni eo. 230.
Eia koi aina, [835] puo ka lima, oia koi moku o ka lani;
O kalani Kauikeaouli [836] kela, o Kalaninuilanimehameha keia;
O ka mea [837] nana ke auhee.
He hee malu auanei a nalo i ka poeleele?
O loaa uanei [838] i ka hunahuna? Aole— 235.
I hee [839] no i ke awakea, iluna nui no ka la,
Ike ke kanaka iki ke kanaka nui, [840]
Ike kanaka loa kanaka poko.
I ha papa [841] la o Akahipapa;
Haawi oe [842] i kou ea, o kou make, 240.
Lilo ka hema me ka akau.
Ala, [843] lilo, mai welawela, mai e’a e’a, mai puniu,
Waihoa [844] ko ia nei ko, me ko ia nei olioli;
I olioli ai na pilikamau, [845] na kahu lauaua.
O ka moa i hanai ia, [846] oki o ka lani, 245.
I lania [847] i ka hale uahi, a kani eeina ka hulu.
Ohiohi [848] ma hoe panoa la, me he puu kauila ka io;
E hulili [849] napa iluna ka paku;
Paku ka hema paku ka akau;
Hookahi [850] no ka pakuna iho, 250.
Ku no i ka ihu, [851] holo hai liilii iana.
Hae ka lani helu i ke kahua,
Helu ka wawae ku ke’hu,
Kahili, [852] hao lele i ka lani, wili o kai ka lepo iluna,
Okai [853] ka ea i ka mauna, puokoula ka lepo i kai; 255.
Me he ku [854] na ka ua ula la; o ke kino koaia o ka lani,
O ka lani ia [855] la a ka lani,
O ka lani anei [856] ke koa e lea ai ka holua?
Kapehe [857] e lea ai ka hoomahua?
Ke kaiena [858] a na noho hale 260.
E haakei wale ai no ka aimoku,
E uaua [859] ai ka lau makua, hoaono keha ka umauma,
Ua ai kahela [860] ka uha, ku ka hale iki ka hale nui,
Ka pa wiwi [861] ka pa laau,
Ka aleo hale [862] moe me ka amana, 265.
Ka halau aina [863] o ka wahine
Lulu kohekohe, [864] hohola ka moena,
Kau ka pakakeha [865] ka hanohano,
Lele kahili [866] ma ka puka, holo ka uhai, kapa eleele,
Holo pee iki [867] ma ke kuono, kuu ka luhi; 270.
Kauaikanana ka moe, kilou i na wawa kapu,
I na mahana kanaloa, [868] mahana kanaloa,
Lea ka ai [869] a ka mea aina—nu—i.
I ka pale ihe [870] ui o ka lani, hahaki i na welau ono,
Lea ke kau ia, [871] ke kau ai, he maona ia, he maona ai, 275.
He maona ai kou [872] ko ka noanoa,
He moana moku [873] ko ka lani;
Ke i aku nei [874] e ai, e hoopau i ke koena ono,
I na hai ai [875] auhonua e—a—.
O ka hoolua [876] pikao moku la—e ho mai e; 280.
E ho mai e ai ka lani.

PAUKU VIII.

Ai kalani [877] ia Hawaii, kau ka pakaeaea iluna,
Limu kohu [878] ka lani ke hele, i kohu no he alii pono,
He alii pono, [879] he alii pono, he honua pono,
Pono wale ia e ai mai la, 285.
Ka ai ana i ka aina ia Hawaii [880] o Keawe.
O Hawaii kahiko, o Keawe ka i lalo,
O ka lani [881] o Malela la ko luna,
Ea Malela [882] ka moaeku,
Ka moae kukuku, [883] pakuku ahi, 290.
Ka makani [884] aeku ikaika, o Akaleiohua ka lani,
O Kalaninuilanimehameha [885] i ke kapu;
O ke kapu no, [886] o ka hoano, pau no i nei lani,—
O ka moe, [887] o ke puhi, o ka wohi pau no i nei lani,
O ke alii [888] nui no kahi, o ke koa iho nei alua, 295.
O ka lani, [889] o ke kanaka, o Iolaniku;
He kanaka no kaulu hanae, [890] no kaulu makani a Laa,
O Kameelikookalaninui [891] ka pua a Hoomilialau
A ke kumu o [892] ka makani i puka mai ai waikanaka
Puka mai [893] ka lani waiakua, 300.
Na maka o ka makani [894] i puka i ke ao,
Ka muo, [895] ka liko, ka ao, ka lau o ka makani.
O ka makani kuhonua [896] hililaumoku,
O ka makani kuhonua hililaumaia,
Hilia [897] ka maia o Humuula, paumaele ia kalani, 305.
Ka hakiana [898] maia a Palila i ai a koe ma ka pola,
Ua hoopau ia [899] e ka lani, pau aku la, Kaholoiki
Ka maia o Kaholonui, [900]
Na ea kapu [901] a Niheu, ku awili ka okai
I ka uka [902] o Wilikulamanu i Laumaiakemilia. 310.
I Laumaiakenahae [903] i Malele, i Malaekahana;
Kahikolani, Puukahonua, [904] o kanaka iki o ka moku.
O ka uuina [905] i Wawau, oia na keiki eu nei,
Ka oiwi [906] makani ona, o kona ku, o kona moe,
O kona nui a niho [907] aono, o ke konohiki o Heapuku. 315.
O ke kikiao [908] kahi ia o ka Hanaia, ke hiki mai.
O ke kiki, [909] o leleuli, lelekuilua, o ka hooilo,
Leleua [910] ia, leleleaka, leleaka mea i Kona u;
Eia ka lani [911] ke kikiao makani kona,
Ke kona [912] ku wawahi kauhale, 320.
E inoino [913] ai ka aina, i ke kamaniheunonea,
Kamani heu [914] a ka lani Kuakaa,
Nana [915] e kaa ke kualono, kahilikia oneanea ia ka lani.
Ka uka o Pumaialaukupono i ke poo o Laa;
Oi pono [916] ka lemu o ka lani, 325.
I ka pane mauna o Kumoho [917]—e—a;
Ku e ae ana [918] i ka wawae la ka luna o Kumohokiekie.

PAUKU IX.

Kiekie ka lani [919] i ke kaulu halona,
Nana [920] i ka moku, haahaa kilohana ilalo,
Imiimihia [921] lanalanahia, lana, makai ka moku 330.
Kulia [922] kilokilohia—
Ua kilokilohia na lae laau o Puna,
Kilohia Kau o haoa, keehia aku kapuai,
Papa [923] luna o Maunaloa;
Ku moena [924] lau ke kuahiwi o Papai kapae mauna; 335.
Haalulu [925] luna o Kaiholena, ke poo o Kaumaiikaohu,
Ua monea [926] ka uka o Pakua, penei wale no ka waiho,
I ka hele ia [927] e ke ku, e ka huikahi a ka lani.
E ka apo wale, [928] kaaoe, e ka makia hele la,
Kulolia [929] o ke alanui, o Kaipuu i Kapapala, 340.
Ua wawahia [930] e ke koa, ua kahiauia ka nahele,
Ua kahiauia, ua nao ka wale. [931]
Ua wali [932] wale, aole nao, i ke kuai ina ia,
O ke kini nana i kuai, [933] o Kaunuikuamakani,
O ka hu [934] o ka makaainana, 345.
Ka makaainana nui poo kuakea [935]
Ke kini [936] mahiai o Kau.
Haawe pili, [937] poi ai i ke alaloa o Kapaukua,
O ka lani anei [938] kou hoa i aa mai ai e kipikipi?
I lou mai ai [939] me he moa la? He mea e keia, he alii, 350.
He alii no! He alii, paio,—he noa [940] no, ke noa, haka.
He lepo no, [941] he lepo, olelo; he mahiai na he kauwa.
Aloha ia oe, [942] e alahokahoka.
E kena [943] ilio lepo iki, e na kauwa makawela,
Kupa kahiko [944] o Naalehu, kiina ’ku aumiia 355.
Na manu ala kahiko [945] i koe,
Ke kulolia, [946] aalo makani, noho lae o Kunounou,
Lukulukua [947] iho, lukua iho, i kamaa no Koolau,
Ko pale wawae [948] e Kohala, kena e hehi e Kona,
I ka waha hewa [949] ia ka lani. 360.
Ia Kahaulu [950] anaana, pupuka olelo kaanema,
Halaiwi [951] nui make ia; he lukuna uanei no ka ponopono?
O hoolei [952] ia i ke kuikui? Aole.—
He hehi wale [953] no ko iana, he keekeehi i ka wawae,
Ka laau make o ka noa, 365.
He lukuna alii [954] aunei? o wae ia i koaie; koa ie
I koa laukani [955] a Lono, e i-ae i ka hoana,
Na laau pahi lepelua, [956] na ene pahi niho wanawana,
Ka ulae nui [957] niho wakawaka,
O kou laau no ia [958] e luku ia o ke ino. 370.
He ino ahona aunei? [959] he ino haalele loa,
I ahona [960] i ke kuauhau, i ka hoopuka maka ana—e.
He moopuna [961] na ke kauwa,
Na Hana [962] kahiko o Kahuku,
Na kamalii [963] na kamalele, he nounou miana na; 375.
He moe kai no Kaaawa, [964] he kupono i ke kaihehee;
He limu lana [965] no Kauwahine,
He limu lana he lipuupuu, [966] he halua kiai awa,
I halihalia mai oukou [967] i makakoa no Unulau
I kiai no Halaea, [968] hookolo ka make a Oahu, 380.
Kanukawowo [969] laha i Kau;
Ku a lau [970] manamana ilaila.
Ho mai no, [971] e ho mai, ho mai no i nokea—
Nokea i uka, nokea i kai,
Nokea ia paumaele, [972] meea ia kahi paawela, 385.
Kahi paa i ka po kuakini, [973]
Kahi paa i ka po kuamano. [974]
He mano holo uka kuu lani,
He niuhi [975] lawa aimoku,
He pihapiha ulaula [976] ka lani; 390.
He puu kalea ole [977] i ka moku,
He mock aleuleu [978] Kau me Puna,
He moku hele wale [979] no ia no kuu lani, iike oe.
He moku ai malu aku o Puna, [980]
He moku pakaua ole [981] ia no kuu lani, iike oe. 395.
He moku uhaiaholo [982] o Hilo o kuu lani, iike oe.
Keaau, [983] o Waiakea, he ipu ia, he poi o Laa—e—
Noloko ia o na ipu [984] e, no Lawalawaihonua ma—e—.

PAUKU X.

O Lawalawaihonua [985] ma ka ipu,
I mokuku [986] poke ipukai; 400.
Pokepokea iho poke iho.
Pokea iho iloko o ka ipukai; [987]
Hoae [988] iloko o ka ipukai moakaka,
I ka ipu nani a ka lani o Hilo.
Ua halo [989] ia e Imoku a nani, 405.
Na ka laau a Kulukulua; [990]
Kii mai ka ohe, homai ka ohe,
O ka ohe [991] hanaoi a Lono,
Homai la e homai—.
Homai ka ohe o Lelepakalani, [992] 410.
Okia [993] i ka io alaea o ka moku,
He io eleele ia he io kuhikuhi. [994]
Okia i ka io piko [995] i kahi ono,
He io momona ia, he io hakualo; [996]
Okia ka hiu, [997] ka pewa, o ka aina, 415.
E lawalu [998] e na maka mua kau;
E oki ke poo e kao [999] i ka imu,
I mea hoomaona aku no muli; [1000]
Kii ia ka wahia i uka o Lanipae
Ma [1001] kalo iki. 420.
Mamama [1002] kaua e kalo nui—la—make.
Make i ka imu ehuehu, a makuakapule. [1003]
Kani pololei o Kukoae, [1004]
Kena a make—make—ia—a
Make loa ia nei ke Kulimaaihala; [1005] 425.
Kaa [1006] i ka pule a kahuna
Ka popoki [1007] ainaholo make.
Make oe e Hainalua, [1008]
Ma [1009] ka moku, lele Ku i waho.
Lelelua [1010] io o miolani. 430.
Amio oe, e Kupalena,
Ka pewa ula a Hahomea [1011]
Paoa [1012] na ma ka a lihi;
Leia [1013] oe ma ka uka o ka moku;
Leia oe ma ka Hikiku; 435.
Leia oe ma ka Hikimoe;
Waihoa [1014] iho ia aina.
Ka honua no ko kamaiki,
O ke ea ka ko i ana;
He mea pili wale no kanaka; 440.
He mea ai na kalo moa.
Kiina ka pohaku i ko na aumoku. [1015]
Ka mai kona haku i ke alo o Wakea.
O nehenuu, [1016] o nehelani,
Hoae i Punaluu, [1017] i Papakiikii, 445.
I ka papa lekaleka [1018] a Kane;
I ka papa a Ku ma laua o Lono.
Hanaia i nani i wali ka inai o ka moku
Haona [1019] iloko o Hainukulani;
Ohiohia [1020] mai, ukai akoakoa, 450.
O Luakaimoana. [1021]
Ohiohia mai a lako wale na;
O ke kapu o ka awa o Kukailimoku; [1022]
O ko akua kapu hoi e Malela;
Kapu hoi i na ’kua Kane; 455.
Ai puku [1023] hoi i na ’kuawahine.
Kapu hoi kona awa o Ulunae; [1024]
Kahea lealea [1025] ia mai ke koi;
Ke koi hauhaua [1026] ka—manawa,—e—
Ka hala au a Kinaukolo. [1027] 460.
Aia ka wahi kapu
Ka hainuu [1028] kalana o Wakea.
Ka hainana [1029] a Iku, mana a Kihawahine,
E hia ai [1030] ana ia Puna.
Ia ai ka wahine kino lau, [1031] 465.
Ina ia moe aau [1032] milo,
Ina anae holo o Waiwela, [1033]
Holo wai [1034] o Waiakea,
I Kula, i Kapoho, i Puehu, i Kumukukui. [1035]
Ku aku na hale i Walekawahine, 470.
Ka hale Kamauliola [1036] e ka lani,
E ola,—e—e ola,—
E ola kalani, ka maile alii a Kiha, [1037]
Keia wahi lani [1038] au, e Ku!
Ola iho na lani liilii [1039] malalo, 475.
Ola iho na makualii [1040] i ka opina, [1041]
Ola na koa nana e haka [1042] kahuna,
Ola ka hu [1043] poe nui he makaainana;
Ka mea nana ka aha moku—e—a—
Nana e luaa [1044] wali ka ahaaina. 480.

PAUKU XI.

Ahaaina kalani i ka lolo [1045] o Ku:
Kahuilalani apiapi [1046] kanalani;
I kanalani [1047] ola—
Apiapikana ka aha a ke ’lii.
Hakei [1048] na moku kaiamu; 485.
Hoolua [1049] kaha kalani i ke anaina,
Ai i na kio [1050] honua maikai.
Honua makaikai [1051] Maui o Kama.
Na aina eha o Kalakaua; [1052]
I kahili ia e Oahu o Kuihewa; [1053] 490.
I ke au [1054] Ewa o Lihue o Hoalani,
E ka ainakea [1055] kamalii a Laa
Ike mai la Kauai o Manokalani [1056]
Ka moku o Kealohikaupea [1057]—
Hele mai e noho i ka pono; 495.
E noho i ka ahaaina a ka lani i nani ai.
Ahaaina ka lani iluna o Hawaii.
Kau ahaula [1058] ka aha mai ka po mai;
Ka aha hailona i kaawale;
A kaawale ka lani me he pualei [1059] la. 500.
Ka aha o Mahilipine o Mahilika [1060]
Ka aha manawaauea, [1061]
Ka aha hoi i ke kanaka i akaka
E noho hoi ilalo, e punaue [1062] ka noho,
E like kuli [1063] e hoomau ka lemu i paa, 505.
I maikai ka aha [1064] ke anaina moku.
E kuene [1065] ae Kohala e oi noho,
E nee ka hulaana [1066] me Waipio,
E wai [1067] aku Koolau i kaawale,
I maikai Hilo ke nana mai, 510.
I ike pono i ka umama o kanaka.
E kolo kuli Hiloone, [1068] Waiakea,
E noho Puna, ka aina i ka makani.
Hoahaaha [1069] Kau onahawalu,
Noho hoahaawa [1070] Kona i ka pohu, 515.
Kapu Kona i ka awa [1071] he lealea pu
No kalani, no Paiea, [1072] no Liloa,
He ula koaekolo he koae [1073] mai Nihoa.
Hoolono ia ’ku ke kani a ka pu lealea;
Kani ka pu hoanoano, [1074] 520.
Ko [1075] ke kapu o ke ’lii.
Kani ku e [1076] i Kona ka awa peapea.
Ka awa kapulani [1077] peapea o ke ’lii;
Ka awa Koolani makuakahi, [1078]
Ka awakoo Koolani makualua, [1079] 525.
Ka awakoo [1080] Koolani makua kolokolo.
Ka awakoo Koolani makuaha, [1081]
O Puhekeha [1082] lawalawa i namu.
O amau [1083] nae ka awa o ke ’lii:
Ka awa koolei [1084] makualima, 530.
Makuaono, makuahiku,
Makuawalu, makuaiwa,
Wai eleele ka lani.
Inu aku i Kona, i Kahaluu, [1085]
I ka wai o Waiakapo. [1086] 535.
Puku [1087] aku i ka pokii a Umi
I ka malino a Ehukaipo. [1088]
I ka la koko [1089] malie,
I ka poli o Ahuena [1090] i Kailua—la—
Hoao [1091] na iho, ana ka momona o ka moku. 540.
E ai ka lani;
Ai ka lani ke kuilena [1092] aina.
Ai na [1093] naulia iho ka opala moku;
Puhia ae ka iwi, [1094] hoolei ia ae i ka manaku—e—a—
I ka puaina [1095] o Hawaii la— 545.
I ka moka [1096] o kalani honua moku.—

PAUKU XII.

Eia ko moku, e ka lani!
O kaeo oho o ke kupu; [1097]
Ka leina [1098] pawa o Oulu,
I luna o Oulu ke moe— 550.
O na ’kua kapu o Lono;
O ke awe [1099] o ka lani ma.
E ka lani e,—
E Kalaninuikuhiwakawaka;
Kuhikuhi wakawaka kuhi kau kama. 555.
Kaukama [1100] i aloalo ka lani.
Ilaila ke kui [1101] hala ka peku;
Ka punana [1102] kui ka pekulani;
Ka momoe kapu [1103] a kekui,
Ke kui hele lani [1104] he ohiako; 560.
He ohiako, he oneo [1105] no Ku.
Ku ka mahele [1106] ka ohia.
Kamahao mai ka wao, [1107]—he—o—
He ohia lauhau, he unu [1108] kalana ola
Imua i ka waihau, [1109] i Kanoa. 565.
I laila e kai [1110] ai ka aha,
E papahola [1111] ai ka aina.
E hai ae ai ka pono i ke ’lii;
I na hoa noiau [1112] moku;
Ia Ku, ia Kunuiakea, [1113] 570.
Ahiahi hoomoe ka aha o ka moku;
Kakahiaka kau kaula lino moku peapea;
Ka la e kukala ai ka aina
O ka laau hio [1114] konohiki.
E ke alualu [1115] la, ka malalaioa, 575.
Ka uli, ka ehu, ke kapii, [1116] ke kaai, ka lole,
Ka malo kau i ka piko; [1117]
Ka uha kakau, ka waha maalea i kahi alii.
Ke kini o kela kaua,
Ka poe o keia kaua, 580.
Ke kuaii [1118]—kai—olu—e ke loa;
Ke kuleana [1119] pehu, ka hookaa pehu.
Ka peue, [1120] pepeue o
Hoowalea oloko o ka hale.
He opa [1121] na ke ’lii, 585.
He kini [1122] makua, he kini ai aina,
Oia kanaka no ia o ke ’lii
E hoeueu e holoholo ana i o i anei,
Noonoo iho ana ka noonoo
Imi iho ana ke kino akamai. 590.
Hukia [1123] la—e—, hukia la—e,
Hukia ka mole o Kuaana [1124] iluna,
Ka mole [1125] ka paiaa o Kekuahuia;
Ke aa o Akaanuioleloloa. [1126]
Akoa [1127] iho kona liko a maloo, 595.
Noho wale ia,
E kii ka huli [1128] kawowo,
Hoolaha kanaka e ka lani;
Ku [1129] aku i Puna, i Kukii,
Ko Kumehame a pau, 600.
Ua pau ka mehame [1130] a Lono.
I ka haipule [1131] ia ka lani,
I Wahaula [1132] kana kupu—e—a—
I laila e kauwelu [1133] ai ka makahiki,—la—
E makahiki ai ka lani iluna o Puna. 605.

PAUKU XIII.

Makahiki [1134] ka lani hui haahui [1135] na moku,
Ku a pale lono [1136] i ka aina,
Ulu akau hoi hema i kona moku,
Ku kamahele [1137] ka unu [1138] kapu o Lono,
A kukui [1139] holoi i ka poino, 610.
Pale i ka haumia [1140] o kona aina,
I pau ke a’e [1141] o kona moku,
Pau aku ka wa a ke kulolia, [1142]
Ka polulu [1143] ka me ka hulialana, [1144]
Maemae [1145] ka aina konalenale [1146] ka noho, 615.
Nihope [1147] Kualuka i ka pinaea,
He mu oia, [1148] he mu oi—a,
E kua’i [1149] he lani, e aha ana la kalani [1150] ma,
E ahanana [1151] la ka lani ma imua,
E ku i pehe [1152] ana i na akua, [1153] 620.
E hookaa [1154] ana i na haku,
Ia Piiku laua o Leiau,
Ka ka haku oihana ao, oihana [1155] po,
Ka hoalii kilihe’a [1156] i ka malama kapu,
Malama a koa kalani ma, [1157] 625.
Wa [1158] i Kauai i Papaenaena, [1159]
I Hanahananui, [1160] Laniakea,
I ka hale ku ka aina o Wakea ma, [1161]
Lapa kai [1162] i ka niho o Ku, [1163]
I maka o Ku [1164] ka kamauli, [1165] 630.
I hahi [1166] Kapilikea, Kapilikea i kona moku,
Ka i ka punawelewele, [1167]
I ka punananana nai ea,
Pau ka nana nanaiea a ka moku,
Akaka [1168] i kea ka pono o ka aina, 635.
Hookau ka pono [1169] o ke alii,
Kanu ka ai, kapu, o-o, ha ka ko, [1170]
Pala ka maia, ke a ka puaa,
Welu ka ilio, kakala ka moa—e,
Lena ka awa, hua ka wauke, 640.
Kanu ka niu a kalani ma,
Ka niu a Kane-i-honua,
Kaa ka loloa [1171] o Hawaii,
Ku au aha lua [1172] na hale,
O ke au lani [1173] o Wakea, 645.
O Wakea nui ka ha [1174] moku, o ke lii o Haloa,
Wahi i kana io, [1175] Hawaii,
I ka honuna [1176] nui o ka moku,
Ua ai [1177] a ua lihaliha, [1178]
Ua kenakena [1179] i ka waiwai, 650.
Ua piha na hale papaa,
He aahu wahi noho ole,
Hookuonoono na ipu iloko,
I ka ipu lonolau [1180] a Kama,
Ike aa kau hale a kawowo i kawiliwili, 655.
Na wiliwili kau ipu a kaalehu,
I kau a hua iluna o ka laau,
Hahau ka lani [1181] i ka laau, pa pono iluna o Hanakahi,
Naha ka lolo poo [1182] Hilo, kukele paki me ka hou,
Na mahapuu o Halai, [1183] 660.
Hoaka lei o Paikaka, [1184]
Pa i ka ie kuku kua, huai ka ipu wai [1185] Alaea.
Kahe koko kahe ilalo ka wai aina,
Hoololia [1186] i pono ke oma, [1187]
I pono ke oma ia Hilo, 665.
Na awa [1188] hiwa i hoolewa,
Me na awa kakahiaka,
E kaumaha i pono ka ai,
I nui ka mana o ke Akua,
Molia i kini [1189] waha hewa, 670.
I ua kini haku [1190] mele la,
Nana i lou ae a kona [1191] lono Kona,
Akahi la hakuhaku ka pohaku, [1192]
Ke ao haku ke awakea,
Ke ahiahi, ike na hua iki [1193] alihi, 675.
Ka oopu a kelekele, [1194]
Ke okuhekuhe moe wai.
Ia hauna la o hauna loko,
I ke la ae ka hoomaloka, [1195]
Lawe maua [1196] me ku’u alii, 680.
Lilo ke’a me ka aina,
Lilo ka honua ia kalani,
Nee wale ana i kahakai.
Aohe honua e haku [1197] ai,
Haku oe i ka hua limukala, [1198] 685.
Huna o ka huahua kai,
Ua olewe [1199] ae la ka moku,
Olewa ae la ka aina na hehee,
Me he pia lewa la ua kapeke ae la ke lelo, [1200]
Ka hoe uli [1201] o ka lehelehe, 690.
Ua ala hilipa [1202] ka waha,
Ua hala ka hua i pane ai, [1203]
Ua kaa makua o Wakea,
Kaa i ka punana weuweu, [1204]
Hapapa wale i ka mauna, 695.
Pupue [1205] wale i ke kuahiwi,
Aahu i ke kui lau hulu,
Oni pakaawili [1206] i ke one,
Me he koe [1207] la ka oni i ka lepo [1208]—e—a,
He lepo ke kapa e mehana ai—la, 700.
O na kini haku mele nei.

PAUKU XIV.

E Hina, e Hina mele lani, [1209]
E Kiha, e Kihawahine mana,
E Hina, e Hina mele lani,
E Kiha, e Kihawahine mana, 705.
E Kihawahine mana ia [1210] ke poo, [1211]
I nui ka mana i ko oukou Haku
O ka mana o ka lani o Umi, [1212]
Oia kaula mana hoi oia aia,
Ki ina a aina na maka o ke kino, [1213] 710.
O ke kekea kua aaka, [1214]
Ua aaka ili paka kuaina la,
Wahine iki iole keokeo,
Iole [1215] keokeo holo nahele,
Holo aku lalo o Kahilipali, 715.
Iho kahakai o Kauwa,
O kona hee no a hakua mai,
Me ko haku no i hee ai,
I loku ai Hilo i kanahele,
I olokea ai ka wawae, 720.
O Punanui Kumakahe,
He wai noni [1216] hoomaneo ia,
He ula ohekoheko [1217] kana,
O ka wai paa lua keia,
I liki ka lani i ka wai moe, [1218] 725.
No ko ka puka o ka paa kaua,
Ua mulehu o Kanekapolei, [1219]
Oia iho i ka palau,
Niania ka uka o Kopekope, [1220]
Ua kopea ke aku ihi, 730.
E ka lani, e ke aiwa,
E ka a, a o ka moku.
O ka puukanaka no Haui [1221] no.

PAUKU XV.

Liu na maka o na akua [1222] i ka paakai,
Ono ka lau o ka lihilihi, [1223] 735.
I kapa’i [1224] moku o ka lani,
O kulani ai kohana [1225] ia Hawaii,
Ke alii owai [1226] kena?
Ke o i na moku,
Iawai ke oio [1227] o ka aina, 740.
E kuhi pono aku ai ka lima,
I kai hoi o ka moku i kena la—
E kena—no,
He kena no [1228] i ke kini a lehu a mano,
Ka poe i hoa ka waa o ke ’lii, 745.
O ka ulu lana [1229] honua,
E ulu ae i kanaka o ke ’lii,
Ka ulu [1230] o na mahana aimoku [1231]
O Kauwau, laua o Kiha,
O ka hulu [1232] o Mahi o I, 750.
Pau [1233] na hulu o kaikunane,
O Keawe-i-kekahi-alii-o-ka-moku,
O ka ulu o kaikuahine,
O ka lani Kauleleiaiwi,
Nana [1234] na ula a pa kapu, 755.
Na ula e kau i ke kuhina, [1235]
Lani-epa [1236] ke kane,
Lani-malama-iluna ka wahine,
Lani ae ae, lani ae ae,
Lani piikoi-elelani i ke kane, 760.
Kolaua ulu kalani Kupuaopa-i-ka-lani,
Pea-pea-mana-ma-na, [1237]
Ka hanau ana o na o na ’lii nui,
Kela i ka lani o kani [1238] ma,
E i wale aku no la, e olelo aku ia oe, 765.
E Kau [1239] nui kua makalepo,
E ka Puna [1240] kokala lauhala,
E ka Hilo [1241] iki pahi eleele,
I hanau a pono [1242] ia mai ka mehameha, [1243]
He poo kui [1244] no Hawaii, 770.
I hanau a pono ia mai kanaka, [1245]
He kanaka po [1246] wale no,
He io [1247] wale no i ke alo,
Aohe kanaka kii onei alii,
Aohe aku [1248] na ka ia na ka ai, 775.
Aohe koa na ke kapa na ka malo,
He kini koa ponoi wale no,
I lea wale [1249] ai hoi ha ka nu-ku, [1250]
Ka-hu-hu,
Ka-pane-pane, 780.
Ke-kena a kenakena,
Mai nei la,
E kena no,
E kena [1251] no o kalani e, E ala!
E ala ka po ana lia i mai, 785.
Hoolale ia ku puhia ke kukui,
E ai i ka ai, e ai i ka ai,
E manao ka noonoo, [1252]
Halona ia mai ke aho a ka lawaia, [1253]
Malia mai ka makau ka i paa, 790.
I ka i-a, i ka i-a,
Ka-waa,
Ka-hoe,
Ke-ka,
Ka-noho ana, 795.
Ha-paina,
Hele-a,
Ahele a ae ka lawaia moku,
Ua akea ke kohola e lawaia ai,
Ua laula ka moana ua liuliu, 800.
Mai kela kai, a keia kai,
Mai Kumukahi a Alenuihaha,
Ilaila e lawaia ai ka lawaia,
E kuhi pono aku ai ka lima,
E pane pono aku ai ka waha, 805.
I kai hoe o ka moku i kena la,
E kena-no—
E kena-no—O ka-lani-e,
Hai-na-ia-ae—. [1254]

NAME SONG FOR KIHAPIILANI.

BY KAMAKAHELEI.

Kihapiilani, [1255] son of Piilani, begat Kamakaalaneo.
Kihapiilani of the piercing eyes;
Whitish-yellow skin has Kihapiilani.
The young onini [1256] which turns gracefully at the cape,
This is the change [1257] of Kiha’s skin. 5.
Kiha’s dignity which was accorded him
Was, that Kauhi was unblemished; faultless. [1258]
Kauhi’s dignity which was accorded him
Was of Kaeokulani [1259] with the doubtful skin,
It is turning, it is black, 10.
It is like [1260] the skin of Kauhikea;
He is a descendant of Kauhikea;
Namakaikaluluokalani,
The man who comes from the holes [1261] in the rocks,
Without the redness of skin, 15.
He is the forder of the stream,
Noisily treading the forest leaves to the sea;
He is the fish which would break the kiholo. [1262]
The eye delights in its frantic [1263] effort;
Slippery [1264] is the line in the hand. 20.
Kawelo, [1265] double father with Kakuihewa.
Kanaloa [1266] of Loewa was that chief’s child.
Pahia and Kaili; those two are known,
For Kama was barren, [1267] his child are the skies
Kalewanuu and Kalewalani, they are two. 25.
Kama’s [1268] child is Laaloa,
The child of Kupaeeli, by the drum ennobled, [1269]
The noble offspring; the fearful drum proclaims,
The tap, tap, tapping of Kihalale,
Causing Kihalale to sound as a bird. [1270] 30.
The rough skin, [1271] the harsh sounding skin
Is struck in measured cadence, [1272]
Sounding a rattling note, a weird trill
Like the voice of a bird.
It is the sound of Kiwaa, [1273] 35.
Kiwaa the strange bird,
Alight, [1274] desire to alight from your flying,
The kite of Kiwaa.
Let Kawelo arise, let the chief arise!
Let Kiha arise. Arise, chief, which is Hooneenuu, [1275] 40.
The chief of the height which is strong and enduring;
Of the very high cliff, guarding chiefs inaccessible;
Inaccessible indeed, [1276] made so by their sacredness.
Increase, ever increase the sacredness of Kauhikea. [1277]
Kauhi, son of Kamalalawalu, 45.
Kamalalawalu, [1278] the chief of acknowledged power,
With sacredness spread out generally.
Numerous are the kapus, frequent the prostration.
The hair dresser [1279] of the great chief is the chief indeed;
He is the chief who will enforce the kapu 50.
Of the woman in the axe-pit. [1280]
Take care lest the painful chip strikes the chief,
Sharpen the axe of the flying chips, sharpen.
Laielohelohe the—
Laielohelohe [1281] of Kalamakua 55.
Is the dark, incompact precipice which stands on high;
Fearful is the sacredness of the chief.
Piilani [1282] of Kawao and Kaohele the—
Kaohele chiefly child of Lono,
The fruitful source which caused the overthrow, 60.
The chief which united the island.
Outside belonged to the chief,
Inside belonged to the lordly chief,
Outside belong to tributary chiefs,
Inside belongs to the lordly chief. 65.
Outside the wall-enclosure are the [lower] chiefs,
The chiefs are heralds for the sacredness,
The chiefs are signs,
The chief is a priest.
Maui [1283] is a god who decreed the sacredness 70.
Derived from the sacredness of lordly Kaeokulani; [1284]
From Keaka Poomaihelani;
From Keaka Kuailanimamao. [1285]
She is the wife, a light complexioned woman.
The fire is lit, it is burning, 75.
The sacredness is established, it is extended,
The heat is felt, it reaches beyond
The heat of Keawe; [1286]
The warmth of Lono; [1287]
The warmth of the important high chiefs; 80.
The union of the exalted chiefs;
Of Keawekekahialiiokamoku; [1288]
Bend down and see, O exalted chiefs.
Their hardness is like that of a hard-rock precipice,
Such is the sacredness of Kaneikauaiwilani. [1289] 85.
Grown, increased is the chief;
The desired chief, the favored chief:
The very sacred child of Kuihewa. [1290]
Of elder Kawelo, son of Peekoaakalana; [1291]
Kawelo of the fish-gills; [1292] 90.
Kawelo whom the altar could not hold.
As Kawelo reached Kawelo in the water;
When Kawelo landed at Moemoeakuha.
The path of Kawelo is up at Konolea,
The head of Kawelo is turned seaward. 95.
At Kanolele at Muliwaiolena [1293] are the eyes of Kawelo;
The eyes, the body and the head. The hair was above;
It was entangled;
It was entangled with an eel;
The hair is with the eel, an eel which lies in water. 100.
A long eel is the hair of the red mokihe [1294] of Kane
Traveling to Moanaliha, [1295]
To the numerous bright sands [1296] of Kane.
The large threatening spear
Is the threat of Kaihe 105.
By Kuholani, ancestor of Lupaikini.
The chief is like one skillful in lua, [1297]
Kamalalawalu was a fearless dog,
His eyes were like Kauhilonohonua’s;
Kauhi is like Piilani. 110.
There are eight to Kalanikaumaka from Wakea.
It is the cavern in the deep ocean
Which, with its entrance, is made sacred,
The pain of which causes the molars to grind;
Which staggers and floors that child 115.
If he desires its severance, submit [1298] to Ku.
Here is Ku of the overcoming ills.
Like the skin of the moano [1299] are Kawelo’s eyes.
With firmness in its hinder part,
Causing the tail to wriggle, 120.
The chief’s dogs bark steadily at Hakau. [1300]
Keaka, Keaka Poomaihelani,
Keaka of ill-shapen limbs. Kawelo passed.
Ku [1301] of the fearless eye,
Kuaiwa the chief, Aikanaka, [1302] 125.
Thou art the Aikanaka of Kamakaholani,
The skin that is roughened, yes roughened, [1303]
Sharpened on the outside.
Thou art Kealohi Kikaupea,
The kite of Hoohila, 130.
The two piercing eyes of Kawelo,
The peer of the kakalawela [1304] eel,
The eel with the spotted and smooth skin emerge,
They are the sacred [eels] of the bitter fish-poison [1305]
Which was pulled and which cracked, 135.
An offering acceptable to the longing of Mano; [1306]
To the longings of Hiwa, of Hiwakaumaka.

MELE INOA NO KIHAPIILANI.

NA KAMAKAHELEI.

Kihapiilani a Piilani, i hanau Kamakaalaneo.
O Kihapiilani Kamakahalanalana;
Hi halanalakea o Kihapiilani,
Ka pua kahuli olini onini i ka lae,
E Kahuli hoi ha nei ko Kiha ili. 5.
Ko Kiha kahiko i kapa aku ai
He keokeo mai la, he hemolele nei Kauhi.
Ko Kauhi kahiko i kapa aku ai
O Kaeokulani ka ili ha’oha’o,
Ke kahuli mai la ua eleele, 10.
He ili ia no Kauhikea;
Pua ia no Kauhikea;
O Namakaikaluluokalani,
O ka pula ia o ka poopoo.
E pau ai ka nonanona ula, 15.
O ke koele wai ia o ke kahawai
E nanake ai ka lau laau i kai,
O ka ia hakihaki ia i ke kiholo.
E kamumu ai ka lea i ka maka,
E holo kakekake ai ke aho i ka lima. 20.
O Kawelo makua lua o Kakuihewa.
O Kanaloa o Loewa ia ’lii ka hua.
O Pahia o Kaili, ma ka nana elua ia,
O ka hua a Kama i hane, na lani ka hua.
O Kalewanuu, o Kalewalani elua ia, 25.
O Kama, o Laaloa ka hua,
O ka hua o Kupaeeli, eli kupa i lani,
O ka eeli eli o kupaukupa ka ai, kahele le,
O ka ai, ai, ai o kihalale
I kani ouou o kihalale. 30.
O ka ili kalakala, ili nakolokolo
Kua-ka ke kani,
He kani kupaukolo, kupaukolo.
Ka leo o ka manu.
Ka lupo o Kiwaa, 35.
O Kiwaa ka manu e—.
E kau, e ake, e kau pono ka lele,
Ka lupe o Kiwaa.
Ku Kawelo, ku mai ka lani!
Ku Kiha, ku ka kalani Hooneenuu, 40.
Ke ’lii o ka uaua pali paa;
Pali kahakoa, pali aku la na ’lii;
Pali kahakoa, pali aku la i ke kapu.
A nui, a nui ke kapu o Kauhikea.
O Kauhi, o Kama o Kamalalawalu, 45.
O Kamalalawalu ka lani halala hoae ke ’lii.
Halala auna mai ke kapu,
Auna mai ke kapu, anna ka moe.
O kawilioho o ka lani nui ke ’lii—e;
O ke ’lii ia e mamalu ai ke kapu, 50.
O ka wahine o ka lua koi.
Mamala ehaeha o kalani,
O ke koi puulele hanaoi, puulele hanaoi.
Laielohelohe ke—
Laielohelohe a Kalamakua, 55.
O ka pali eleku ia i ku i ke ki’eki’e
Makau weweli i ke kapu o ke ’lii.
O Piilani o Kawau Kaohele ke—
O Kaohele lani a Lono,
O ka lau hua komo o ke kahulihuli, 60.
O Kalani kuihono i ka moku,
Mawaho no ka lani e—,
Maloko no ka lani haku,
Mawaho no ka lani haawi mai,
Maloko no ka lani haku, 65.
Mawaho ma ke kuapa na’lii,
He pahu na ’lii no ke kapu.
He hoailona o na lii.
He kahuna o ka lani.
Ke ’kua o Maui hai mai he kapu 70.
Mailoko mai o ke kapu o Kaeokulani haku no;
Mailoko o Keaka Poomaihelani;
Mailoko o Keaka Kuailanimamao.
O ka wahine ia, o ka wahine kea.
A ke ahi, a mai ke ahi, 75.
A ke kapu, a mai ke kapu,
A ka wela, a mai ka wela.
O ka wela o Keawe;
O ka hahana o Lono;
O ka hahana o na lani nui koikoi; 80.
O ke kukai ana o na lani nui loloa;
O Keawekekahialiiokamoku;
Ku ku mai na lani nui loloa.
Me he pali waiahu la ka makaokao,
He kapu o Kaneikauaiwilani. 85.
A nui a nui o Kalani;
Ka meemee lani, ka mee lani;
Ka ihi kapu a Kuihewa,
O Kawelo nui a Peekoaakalana;
O Kawelo ka mahamaha ia; 90.
O Kawelo aole i paa i ka lananuu;
O ka pae Kawelo a Kawelo i ka wai;
O ka pae Kawelo i Moemoeakuha.
Iuka ka hiu o Kawelo i Konolea,
Ke loli la ke poo o Kawelo i kai 95.
I Kanolele i Muliwaiolena ka maka o Kawelo;
O ka maka, o ke kino, o ke poo i uka ke oho;
O ke oho ua hihia;
Ua hihia ke oho he kuna;
He kuna ke oho he kuna moe wai. 100.
He kuna loa ke oho o ka mokihe ula a Kane
E holo ana i Moanaliha,
I ke one lau ena a Kane.
O ka ihe nui lalahai.
O ka lalahai o Kaihe. 105.
O Kuholani, kupuna o Lupaikini.
He pai ka lani he olohe,
He ilio olohe o Kamalalawalu,
He mau maka e like Kauhilonohonua,
E like Kauhi e like o Piilani. 110.
Ewalu o Kalanikaumaka o Wakea.
O ka lua ia o ka moana hohonu,
E pala pu ai o ka ihu i ke kapu.
E kokohi ai ka eha naunau ke ku’i;
E kunewanewa ai hina ia Kama; 115.
I ku i ke oki, iaea i poho e Ku.
Eia Ku kaili auaualena.
O ka ili o moano, maka ele Kawelo,
He wawae oo i ka hope ka hae,
E kolili ai ka huelo, kowili koko, 120.
Ko i haea i Hakau na ilio alii.
O Keaka, o Keaka Poomaihelani,
O Keaka ma’i uha-kikili, Hala Kawelo.
O koa maka ea o Ku,
O Kuaiwa lani, o Aikanaka, 125.
O ka Aikanaka oe o Kamakaholani.
O ka ili i kalakala, i kalakala e,
I hookala oi mawaho.
O Kealohi Kikaupea,
Ka pea o Hoohila, 130.
O na maka oi o Kawelo elua,
O ka oi o ka puhi kakalawela,
I ae ka puhi ili paka, ili omole,
O na mole kapu o ka hola awahia
I hukiia, i uuina, 135.
I mohai pono mai, mai ka piko o Mano;
Mai ka piko o Hiwa, o Hiwa-kau-maka.

AN ELEGY TO HIS SOUL.

BY NIAU. [1307]

Comments

Log in to leave a comment.

Fornander collection of Hawaiian antiquities and folk-lore, Volume 3 (of 3)Chapter XLII: Canto XV (1)

0%32 min left in chapter